Statika və hidrostatika
Qüvvə momenti, tarazlıq, təzyiq, Paskal qanunu və Arximed qüvvəsi
Statika cisimlərin tarazlığını öyrənir. Bərk cismin fırlanma oxuna nəzərən qüvvə momenti M = F·d düsturu ilə hesablanır; burada d — momentin çiyni, yəni oxdan qüvvənin təsir xəttinə qədər olan ən qısa məsafədir. Cisim tarazlıqda olduqda saat əqrəbi istiqamətində fırladan momentlərin cəmi əks istiqamətdəki momentlərin cəminə bərabərdir (lingin tarazlıq şərti). Hidrostatikada təzyiq p = F/S kimi təyin olunur; maye dərinliyə görə p = ρgh təzyiqi yaradır. Paskal qanununa görə hidravlik presdə kiçik pistona tətbiq edilən qüvvə təzyiqi dəyişmədən böyük pistona ötürülür: F₁/S₁ = F₂/S₂. Mayeyə batırılmış cismə yuxarı yönəlmiş Arximed qüvvəsi təsir edir: F_A = ρ·g·V, burada V — cismin batan hissəsinin həcmidir. Nümunə: lingin sol qolu 2 m, sağ qolu 0,5 m olub sol uca 100 N qüvvə təsir edirsə, tarazlıq üçün sağ uca tələb olunan qüvvə F₂ = F₁·d₁/d₂ = 100·2/0,5 = 400 N olmalıdır.
Qaydalar
- 1Qüvvə momenti: M = F·d (vahidi N·m, d — momentin çiyni).
- 2Lingin tarazlıq şərti: F₁·d₁ = F₂·d₂.
- 3Təzyiq: p = F/S (vahidi Pa); maye təzyiqi: p = ρgh.
- 4Paskal qanunu (hidravlik pres): F₁/S₁ = F₂/S₂.
- 5Arximed qüvvəsi: F_A = ρ·g·V; üzmə şərti F_A = mg (ρ_maye·V_batan = ρ_cisim·V).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin