Buxar, nəmlik və səth gərginliyi
Doymuş buxar təzyiqi, mütləq və nisbi rütubət, şeh nöqtəsi, səth gərginliyi və kapilyar hadisələr
Mayenin səthindən buxarlanma nəticəsində qapalı qabda buxarla maye arasında dinamik tarazlıq yaranır və bu zaman buxar doymuş buxar adlanır; doymuş buxarın təzyiqi həcmdən asılı olmayıb yalnız temperaturla artır. Havanın rütubəti iki kəmiyyətlə xarakterizə olunur: mütləq rütubət — 1 m³ havadakı su buxarının kütləsi (ρ), nisbi rütubət isə havadakı buxar təzyiqinin (p) həmin temperaturdakı doymuş buxar təzyiqinə (p₀) faizlə nisbətidir: φ = (p/p₀)·100% = (ρ/ρ₀)·100%. Havanın doymuş hala çatıb buxarın çiy düşməyə başladığı temperatur şeh nöqtəsi adlanır. Mayenin sərbəst səthi elastik pərdə kimi davranır; səth gərginliyi qüvvəsi F = σ·l, kapilyar borudakı qalxma hündürlüyü isə h = 2σ/(ρgr) düsturu ilə tapılır. Məsələn: müəyyən temperaturda doymuş buxar təzyiqi p₀ = 2500 Pa, havadakı buxarın təzyiqi p = 1500 Pa olarsa, nisbi rütubət φ = (1500/2500)·100% = 60% olar.
Qaydalar
- 1Doymuş buxarın təzyiqi həcmdən asılı deyil, yalnız temperaturla artır.
- 2Nisbi rütubət: φ = (p/p₀)·100% = (ρ/ρ₀)·100%.
- 3Şeh nöqtəsi — havanın doymuş hala çatdığı (φ = 100%) temperaturdur.
- 4Səth gərginliyi qüvvəsi: F = σ·l (σ — səth gərginliyi əmsalı, N/m).
- 5Kapilyarda qalxma: h = 2σ/(ρgr) (r — kapilyarın radiusu).
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin