Maddələrdə elektrik cərəyanı
Metallarda, mayelərdə (elektroliz), qazlarda və yarımkeçiricilərdə cərəyan; Faradey qanunu
Elektrik cərəyanı müxtəlif mühitlərdə fərqli yükdaşıyıcıların hərəkəti ilə yaranır. Metallarda yükdaşıyıcılar sərbəst elektronlardır; temperatur artdıqca müqavimət R = R₀(1 + α·Δt) qanunu ilə böyüyür. Elektrolit məhlullarında (turşu, qələvi, duz məhlulları) cərəyanı müsbət və mənfi ionlar daşıyır; məhluldan cərəyan keçdikdə elektrodlarda maddə ayrılır — bu hadisə elektroliz adlanır. Faradeyin elektroliz qanununa görə ayrılan maddənin kütləsi keçən yüklə düz mütənasibdir: m = k·q = k·I·t, burada k — elektrokimyəvi ekvivalentdir. Qazlarda cərəyan yalnız ionlaşma baş verdikdə (qaz boşalması) mümkündür; yarımkeçiricilərdə isə yükdaşıyıcılar həm elektronlar, həm də «deşiklər»dir və temperatur artdıqca onların müqaviməti azalır. Məsələn: elektrokimyəvi ekvivalenti k = 0,0001 kq/Kl olan maddənin məhlulundan I = 2 A cərəyan t = 100 s keçərsə, ayrılan maddənin kütləsi m = k·I·t = 0,0001·2·100 = 0,02 kq = 20 q olar.
Qaydalar
- 1Metallarda yükdaşıyıcı sərbəst elektronlardır; müqavimət R = R₀(1 + α·Δt).
- 2Elektrolitlərdə cərəyanı ionlar daşıyır (ion keçiriciliyi).
- 3Faradey qanunu: m = k·q = k·I·t (k — elektrokimyəvi ekvivalent).
- 4Qazlarda cərəyan ionlaşma (qaz boşalması) nəticəsində baş verir.
- 5Yarımkeçiricilərdə yükdaşıyıcılar elektron və deşiklərdir; temperatur artdıqca müqavimət azalır.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin