Mexaniki rəqslər
Harmonik rəqs, amplitud, period və tezlik, riyazi və yaylı rəqqas, rəqsdə enerji çevrilmələri
Mexaniki rəqs cismin tarazlıq vəziyyəti ətrafında təkrarlanan hərəkətidir. Bir tam rəqsin müddəti period T (vahidi s), bir saniyədəki rəqslərin sayı isə tezlik ν (vahidi Hs) adlanır; onlar bir-biri ilə T = 1/ν əlaqəsindədir. Bucaq tezliyi ω = 2π/T = 2πν düsturu ilə tapılır. Riyazi rəqqasın periodu T = 2π√(l/g), yaylı rəqqasın periodu isə T = 2π√(m/k) ilə hesablanır. Harmonik rəqsdə tam mexaniki enerji sabit qalır və kinetik enerji ilə potensial enerji bir-birinə çevrilir. Hesablamalarda g = 10 m/s² və π² ≈ 10 yaxınlaşmasından istifadə oluna bilər. Məsələn: l = 0,4 m uzunluqlu riyazi rəqqasın periodunu tapaq. T = 2π√(l/g) = 2π√(0,4/10) = 2π√0,04 = 2π·0,2 = 0,4π s; π² ≈ 10 götürsək T² = 4π²·l/g ≈ 4·10·0,4/10 = 1,6 ⟹ T ≈ 1,26 s.
Qaydalar
- 1Tezlik və period: ν = 1/T, T = 1/ν (vahidlər: ν → Hs, T → s).
- 2Bucaq tezliyi: ω = 2π/T = 2πν (vahidi rad/s).
- 3Riyazi rəqqas: T = 2π√(l/g) (g = 10 m/s²).
- 4Yaylı rəqqas: T = 2π√(m/k) (k → sərtlik, N/m).
- 5Yaxınlaşma: π² ≈ 10, ona görə T² = 4π²·l/g ≈ 40·l/g (riyazi rəqqas).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin