Mexaniki dalğalar və səs
Dalğa uzunluğu, eninə və uzununa dalğalar, səsin sürəti və xassələri, exo, rezonans
Mexaniki dalğa rəqsin maddi mühitdə yayılmasıdır; dalğa enerji daşıyır, lakin mühit zərrəcikləri yalnız tarazlıq vəziyyəti ətrafında rəqs edir. Dalğa uzunluğu λ bir period ərzində dalğanın getdiyi məsafədir: λ = v·T = v/ν. Eninə dalğada zərrəciklər yayılma istiqamətinə perpendikulyar (məsələn, ip dalğaları), uzununa dalğada isə paralel rəqs edir (səs havada uzununa dalğadır). Səs havada təxminən 340 m/s, suda və bərk cisimlərdə daha sürətli yayılır. Səsin əsas xassələri: ucalıq (amplitudadan asılı), hündürlük/tonu (tezlikdən asılı) və tembr (harmonikalardan asılı). Exo səsin maneədən qayıdaraq qayıtması, rezonans isə xarici tezlik öz tezliyinə bərabər olduqda amplitudanın kəskin artmasıdır. Məsələn: tezliyi ν = 170 Hs olan səsin havada (v = 340 m/s) dalğa uzunluğu λ = v/ν = 340/170 = 2 m olar.
Qaydalar
- 1Dalğa uzunluğu: λ = v·T = v/ν.
- 2Dalğanın sürəti: v = λ·ν = λ/T.
- 3Tezlik və period: ν = 1/T.
- 4Exo (əks-səda): səsin gediş-qayıdış məsafəsi 2s = v·t, deməli s = v·t/2.
- 5Rezonans: xarici təsirin tezliyi sistemin məxsusi tezliyinə bərabər olduqda amplituda maksimumdur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin