Atabəy Şəmsəddin Eldəniz
Eldənizlər (Atabəylər) dövləti.
XII əsrdə Azərbaycan tarixində güclü və çiçəklənən yeni bir dövlət — Eldənizlər (Atabəylər) dövləti yarandı. Bu dövlətin banisi qıpçaq əsilli Şəmsəddin Eldəniz idi; o, gənc yaşlarında Səlcuq sultanının sarayında qulam (xidmətçi) kimi başlamış, zəkası və bacarığı sayəsində yüksələrək ATABƏY (gənc hökmdarın himayədarı və faktiki idarəçisi) rütbəsinə çatmışdır. O, Möminə Xatun adlı nüfuzlu bir xanımla evlənərək öz mövqeyini daha da möhkəmləndirmişdir. Şəmsəddin Eldəniz dövləti güclənərək Azərbaycan, Arran və Şirvan kimi geniş əraziləri öz hakimiyyəti altında birləşdirdi; onun paytaxtı Naxçıvan şəhəri idi, sonrakı hökmdar dövründə isə Təbriz də dövlətin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildi. Bu dövr Azərbaycan mədəniyyətinin çiçəkləndiyi zaman kimi tanınır — məhz bu illərdə böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi yaşayıb-yaratmışdır. Naxçıvanda inşa edilmiş Möminə Xatun türbəsi də Eldənizlər dövrünün ən dəyərli memarlıq incilərindən biridir.
Məsələn: Şəmsəddin Eldəniz vaxtilə sadə bir qulam olsa da, ağlı və bacarığı ilə Azərbaycanın ən qüdrətli hökmdarlarından birinə çevrildi və özündən sonra güclü bir dövlət qoyub getdi — bu, onun tarixi əhəmiyyətini göstərir.
Qaydalar
- 1Eldənizlər (Atabəylər) dövlətinin banisi qıpçaq əsilli Şəmsəddin Eldəniz idi; o, əvvəlcə qulam olmuş, sonra atabəy rütbəsinə yüksəlmişdir.
- 2«Atabəy» gənc hökmdarın himayədarı və faktiki idarəçisi olan yüksək titul deməkdir.
- 3Eldənizlər dövləti Azərbaycan, Arran və Şirvan kimi geniş əraziləri özündə birləşdirmişdir.
- 4Naxçıvan Şəmsəddin Eldəniz dövründə dövlətin paytaxtı idi; sonrakı hökmdar dövründə Təbriz də dövlətin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildi.
- 5Eldənizlər dövründə Azərbaycan mədəniyyəti çiçəkləndi — bu dövrdə Nizami Gəncəvi yaşamış, Naxçıvanda Möminə Xatun türbəsi inşa edilmişdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir