Əsas tarixi anlayışlar və zaman ölçü vahidləri

Tarix — insan cəmiyyətinin keçmişdə yaşadığı hadisə, proses və şəxsiyyətləri öyrənən elmdir; keçmişi birbaşa müşahidə etmək mümkün olmadığından tarixçilər öz araşdırmalarını tarixi mənbələrə əsaslandırırlar. Mənbələr üç əsas qrupa bölünür: yazılı mənbələr (kitabə, sənəd, kitab), maddi mənbələr (əşya, alət, tikili, sikkə) və şifahi mənbələr (dastan, əfsanə, rəvayət). Maddi mənbələri torpaq altından üzə çıxarıb öyrənən elmə arxeologiya, qədim sikkələri araşdıran sahəyə numizmatika, xalqların adət-ənənəsini, məişətini öyrənən elmə etnoqrafiya, hadisələrin zaman ardıcıllığını dəqiqləşdirən sahəyə isə xronologiya deyilir. Zamanı ölçmək üçün era anlayışından istifadə olunur: bizim eradan əvvəl (e.ə.) və bizim era (b.e.); 100 il bir əsr, 1000 il isə bir minillik hesab olunur. E.ə. tarixlərdə əsri müəyyən edərkən diqqətli olmaq lazımdır: rəqəm nə qədər böyükdürsə, hadisə bir o qədər qədim dövrə aiddir, b.e. tarixlərində isə əksinədir — rəqəm böyüdükcə hadisə bizə daha yaxınlaşır.