Çingiz Aytmatov — «Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş»

Çingiz Aytmatov qırğız ədəbiyyatının dünyaca tanınmış nümayəndəsidir; «Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş» onun 1977-ci ildə yazdığı povestdir (dərslikdə hekayə-povest parçası kimi öyrənilir). Əsərin baş qəhrəmanı on bir yaşlı oğlan Kiriskdir. Kirisk ilk dəfə böyüklərlə — qoca Orqan, atası Əmrayın və atasının əmisi oğlu Mılğunla — dənizə ova çıxır; bu, onun üçün böyüməyin, kişiləşməyin ilk sınağıdır. Dənizdə duman və fırtına qayığı azdırır, içməli su tükənir. Üç böyük öz canlarından keçərək növbə ilə özlərini dənizə atır ki, oğlan sağ qalsın və elin gələcəyi davam etsin. Beləliklə əsərin mərkəzində fədakarlıq, nəsillərin bir-birini əvəz etməsi və insanla təbiətin (dənizin) dərin bağlılığı dayanır. «Alabaş» (ala-bula) əsərin adındakı obrazdır: bu, balıqçıların dənizə çıxarkən istiqamət götürdükləri sahildəki qayalı təpədir — qayıq sahildən uzaqlaşanda bu təpə sanki it kimi dəniz kənarıyla qaçır, ona görə «Alabaş» («ala-bula it») adlanır. Janr baxımından əsər hekayə (povest parçası) kimi təsnif edilir; obraz, təbiət təsviri (dəniz, sahil, duman) və oğlanın böyüməsi süjeti əsəri VI sinif proqramının «Təsvir» fəslinin nümunəsi edir.