Sadə və mürəkkəb sözlər
Sözün quruluşca növləri.
Sözlər quruluşca üç növə bölünür: sadə, düzəltmə və mürəkkəb sözlər. Sadə söz yalnız kökdən ibarət olur və onu daha kiçik mənalı hissələrə bölmək olmur (məsələn: ev, daş, su, yol). Düzəltmə söz kökə sözdüzəldici şəkilçi artırmaqla yaranır; burada söz kök və şəkilçi olmaqla iki hissəyə ayrılır (məsələn: «üzüm-çü», «iş-çi», «duz-lu», «kitab-xana»). Mürəkkəb söz iki və daha çox kökün, yəni müstəqil sözün birləşməsindən əmələ gəlir (məsələn: günəbaxan, dəvəquşu, ata-baba, beşillik). Mürəkkəb sözlərin yazılışı üç cür olur: bəziləri bitişik yazılır (günəbaxan, dəvəquşu, boyunbağı), bəziləri defislə yazılır (ata-baba, ay-ulduz, qab-qacaq), bəziləri isə ayrı yazılır (Şərqi Avropa, Dağlıq Qarabağ). Tərkibləri təkrar olunan və ya yaxınmənalı sözlərdən qurulmuş mürəkkəb sözlər çox vaxt defislə yazılır. Sözün quruluşunu düzgün təyin etmək üçün onu kökə və şəkilçiyə ayırmaq, mürəkkəb sözdə isə neçə müstəqil kökün olduğunu müəyyənləşdirmək lazımdır.
Qaydalar
- 1Sadə söz yalnız kökdən ibarətdir və mənalı hissələrə bölünmür (ev, daş, su).
- 2Düzəltmə söz kök + sözdüzəldici şəkilçidən əmələ gəlir (iş-çi, duz-lu, kitab-xana).
- 3Mürəkkəb söz iki və daha çox kökün (müstəqil sözün) birləşməsindən yaranır (günəbaxan, ata-baba).
- 4Bir çox mürəkkəb söz bitişik (günəbaxan, dəvəquşu), bəziləri defislə (ata-baba, ay-ulduz) yazılır.
- 5Təkrar və ya yaxınmənalı sözlərdən qurulmuş mürəkkəb sözlər adətən defislə yazılır (qab-qacaq, böyük-kiçik).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin