Feilin lazım və arzu şəkilləri
Lazımlıq və arzu bildirən feillər.
Feilin lazım şəkli işin görülməsinin zəruri, vacib olduğunu bildirir və feilin kökünə -ası²/-əsi² şəkilçisi əlavə edilməklə düzəlir: yazası, oxuyası, gələsi, gedəsi (məsələn: «Mən bu kitabı oxuyası oldum»). Lazım şəkli adətən «idi», «oldum» köməkçi sözləri ilə işlənir və bir işin görülməsinin zərurət olduğunu göstərir. Feilin arzu şəkli isə danışanın hər hansı işin yerinə yetirilməsini arzu etdiyini, istədiyini bildirir və feilin kökünə -a²/-ə² şəkilçisi qoşulur: yaza, oxuya, gələ, gedə (məsələn: «Kaş ki, o, vaxtında gələ»). Arzu şəkli çox vaxt «kaş», «kaş ki» sözləri ilə birlikdə işlədilir və dilək, niyyət çaları daşıyır. İki şəkil bir-birinə oxşasa da, mənaca fərqlənir: lazım şəkli vacibliyi, zərurəti; arzu şəkli isə diləyi, istəyi ifadə edir. Şəkilçilərə diqqət etmək lazımdır: lazım şəklində -ası/-əsi (iki hecalı), arzu şəklində -a/-ə (bir səs) işlənir.
Qaydalar
- 1Lazım şəkli işin görülməsinin vacib, zəruri olduğunu bildirir və feil köküne -ası²/-əsi² şəkilçisi qoşulmaqla düzəlir: gələsi, yazası.
- 2Arzu şəkli işin görülməsinin arzu, istək olduğunu bildirir və feil köküne -a²/-ə² şəkilçisi qoşulmaqla düzəlir: gələ, yaza.
- 3Lazım şəkli adətən «idi», «oldu(m)» sözləri ilə; arzu şəkli isə «kaş», «kaş ki» sözləri ilə işlənir.
- 4Şəkilçiləri qarışdırmamaq lazımdır: -ası/-əsi → lazım, -a/-ə → arzu.
- 5Hər iki şəkil ahəng qanununa görə qalın və ya incə variantda işlənir (yazası — gələsi; yaza — gələ).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin