Feilin şərt və xəbər şəkilləri
Şərt və xəbər (zaman) bildirən feillər.
Feilin şəkilləri işin (hərəkətin) necə icra olunduğunu, ona olan münasibəti bildirir. Şərt şəkli işin hansısa şərtlə bağlı icra olunacağını göstərir və -sa², -sə² şəkilçisi ilə düzəlir: oxusam, gəlsə, yazsaq, görsəniz. Bu şəkilçi adətən tabeli mürəkkəb cümlənin budaq cümləsində işlənir: Hava yaxşı olsa, gəzməyə çıxarıq. Xəbər şəkli isə işin baş verdiyini, baş verməkdə olduğunu və ya baş verəcəyini, yəni real hərəkəti zaman daxilində bildirir; məhz buna görə xəbər şəklində olan feil həm də zaman (keçmiş, indiki, gələcək) bildirir. Keçmiş zaman -dı⁴ (yazdı) və -mış⁴ (yazmış) şəkilçiləri ilə, indiki zaman -ır⁴ (yazır) şəkilçisi ilə, gələcək zaman isə -acaq²/-əcək (yazacaq) və -ar²/-ər (yazar) şəkilçiləri ilə düzəlir. Beləliklə, feildə -sa/-sə şəkilçisi varsa, şərt şəkli; zaman şəkilçisi varsa, xəbər şəklidir.
Qaydalar
- 1Şərt şəkli -sa², -sə² şəkilçisi ilə düzəlir və işin şərtlə icrasını bildirir: gəlsə, oxusaq.
- 2Xəbər şəkli işin real icrasını zaman daxilində bildirir; ona görə həmişə zaman (keçmiş, indiki, gələcək) bildirir.
- 3Keçmiş zaman -dı⁴ və -mış⁴ ilə (gəldi, gəlmiş), indiki zaman -ır⁴ ilə (gəlir) düzəlir.
- 4Gələcək zaman -acaq²/-əcək (qəti gələcək) və -ar²/-ər (qeyri-qəti gələcək) şəkilçiləri ilə düzəlir: gələcək, gələr.
- 5Feilin şəklini tapmaq üçün şəkilçiyə bax: -sa/-sə → şərt şəkli, zaman şəkilçisi → xəbər şəkli.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin