Təsriflənən feillər
Şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişən feillər.
Təsriflənən (şəxsli) feillər şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişən feillərdir. Belə feillər cümlədə şəxsə görə dəyişərək hərəkətin kim tərəfindən icra olunduğunu, kəmiyyətə görə isə təklik və ya cəmlik bildirir. Şəxsə görə dəyişmə feilin sonuna şəxs (xəbərlik) şəkilçilərinin artırılması ilə baş verir: -am/-əm, -san/-sən birinci və ikinci şəxs təkdə; -ıq/-ik/-uq/-ük, -sınız/-siniz birinci və ikinci şəxs cəmdə; üçüncü şəxsin təkində çox vaxt xüsusi şəxs şəkilçisi olmur, cəmində isə -lar/-lər işlənir.
Məsələn, «yazıram» (mən, I şəxs tək), «yazırsan» (sən, II şəxs tək), «yazır» (o, III şəxs tək), «yazırıq» (biz, I şəxs cəm), «yazırsınız» (siz, II şəxs cəm), «yazırlar» (onlar, III şəxs cəm). Feilin hansı şəxsdə olduğunu təyin etmək üçün şəxs şəkilçisinə baxmaq və ona uyğun şəxs əvəzliyini (mən, sən, o, biz, siz, onlar) bərpa etmək lazımdır. Təsriflənən feillərdən fərqli olaraq məsdər (-maq/-mək) və feili sifət, feili bağlama kimi formalar şəxsə görə dəyişmir; onlar təsriflənməyən feillərdir.
Qaydalar
- 1Təsriflənən feillər şəxsə (mən, sən, o, biz, siz, onlar) və kəmiyyətə (tək/cəm) görə dəyişir.
- 2Şəxs şəkilçiləri: -am/-əm, -san/-sən (I, II tək); -ıq/-ik/-uq/-ük, -sınız/-siniz (I, II cəm); III cəmdə -lar/-lər.
- 3III şəxsin təkində adətən xüsusi şəxs şəkilçisi olmur (o gəlir, o yazır).
- 4Feilin şəxsini təyin etmək üçün şəxs şəkilçisinə baxılır və uyğun şəxs əvəzliyi bərpa olunur.
- 5Məsdər (-maq/-mək) və feili sifət, feili bağlama şəxsə görə dəyişmir — bunlar təsriflənməyən feillərdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin