Təsriflənməyən feillər
Məsdər, feili sifət, feili bağlama.
Şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişməyən, yəni təsriflənməyən feillərə təsriflənməyən feillər deyilir; onların üç növü var: məsdər, feili sifət və feili bağlama. Məsdər feilin adını bildirir və -maq, -mək şəkilçiləri ilə düzəlir (oxumaq, gəlmək, yazmaq); o, həm feilə, həm də ismə bənzəyir, çünki sual verə bilirik «nə etmək?». Feili sifət feildən düzəlir, lakin ismi izah edərək sifət kimi işlənir; şəkilçiləri -an, -ən (gələn yol), -mış, -miş (solmuş gül), -acaq, -əcək (görüləcək iş), -dığı, -diyi olur — diqqət: feili sifət ismə bənzəsə də, feildən əmələ gəldiyi üçün hərəkət və zaman bildirir. Feili bağlama isə bir hərəkəti başqa hərəkətə bağlayır və zərf kimi işlənir; şəkilçiləri -ıb, -ib, -ub, -üb (gəlib oturdu), -araq, -ərək (gülərək danışdı), -anda, -əndə (yağış yağanda), -dıqda, -dikdə olur. Beləliklə, məsdər feilin adıdır, feili sifət əşyanı feildən doğan əlamətlə bildirir, feili bağlama isə iki hərəkəti əlaqələndirir.
Məsələn, «oxumaq» məsdər, «oxuyan şagird» feili sifət, «oxuyaraq gülümsədi» feili bağlamadır.
Qaydalar
- 1Təsriflənməyən feillər şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişmir; üç növü var: məsdər, feili sifət, feili bağlama.
- 2Məsdər -maq, -mək şəkilçiləri ilə düzəlir və feilin adını bildirir (yazmaq, gəlmək).
- 3Feili sifət -an/-ən, -mış/-miş, -acaq/-əcək, -dığı/-diyi şəkilçiləri ilə düzəlir, feildən düzəlsə də ismi izah edib sifət kimi işlənir.
- 4Feili bağlama -ıb/-ib/-ub/-üb, -araq/-ərək, -anda/-əndə, -dıqda/-dikdə şəkilçiləri ilə düzəlir və bir hərəkəti başqa hərəkətə bağlayır.
- 5Feili sifət ismə (sifətə) bənzəyir, feili bağlama isə zərfə bənzəyir, amma hər ikisi feildən düzəlir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin