← Mövzulara
az7-3.3· Fəsil 3: Köməkçi nitq hissələri· ~12 dəq

Modal sözlərin cümlədə vəzifəsi və ara sözlər

Modal sözlər və durğu işarələri.

Modal sözlər danışanın söylədiyi fikrə münasibətini — yəqinlik, şübhə, təəssüf, sevinc, fikrin sırasını və ya mənbəyini — bildirən köməkçi nitq hissəsidir. Cümlədə işlənərkən modal sözlər çox zaman ara söz vəzifəsini yerinə yetirir; məsələn, «Şübhəsiz, o, haqlıdır» cümləsində «şübhəsiz» danışanın yəqinliyini bildirən ara sözdür. Ara söz cümlənin əsas üzvləri ilə qrammatik əlaqəyə girmir, ona görə də cümlə üzvü sayılmır və ona sual vermək olmur. Yazıda ara söz cümlənin əvvəlində, ortasında və ya sonunda işlənə bilər və mütləq vergüllə ayrılır: «Deməli, iş bitdi», «O, deməli, gəlmir», «İş bitdi, deməli». Ara sözə görə cümlədəki digər söz qrammatik vəzifəsini dəyişmir; məsələn, «Doğrudan, sən gəldin» cümləsində «doğrudan» ara söz, «Sən doğrudan danışdın» cümləsində isə eyni söz tərzi bildirən cümlə üzvü (zərflik) olur. Beləliklə, modal söz ara söz kimi işlənəndə vergüllə ayrılır, cümlə üzvü kimi işlənəndə isə vergül qoyulmur. Ən çox işlənən ara sözlər bunlardır: əlbəttə, şübhəsiz, təbii ki, görünür, deyəsən, bəlkə, demək, deməli, məncə, fikrimcə, nəhayət, birincisi, doğrudan, təəssüf ki.

Qaydalar

  1. 1Modal söz danışanın fikrə münasibətini (yəqinlik, şübhə, təəssüf, sıra, mənbə) bildirir və cümlədə əsasən ara söz vəzifəsində işlənir.
  2. 2Ara söz cümlə üzvü deyil; cümlənin üzvləri ilə qrammatik əlaqəyə girmir və ona sual vermək olmur.
  3. 3Ara söz cümlənin əvvəlində, ortasında və ya sonunda gələ bilər və hər zaman vergüllə ayrılır.
  4. 4Eyni söz bəzən ara söz, bəzən cümlə üzvü ola bilər — ara söz olanda vergül qoyulur, cümlə üzvü olanda qoyulmur.
  5. 5Ən çox işlənən ara sözlər: əlbəttə, şübhəsiz, görünür, deyəsən, bəlkə, deməli, məncə, nəhayət, birincisi, təəssüf ki.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin