← Mövzulara
az7-4.2· Fəsil 4: Zərf, orfoepiya və orfoqrafiya· ~12 dəq

Vurğu

Sözdə və cümlədə vurğu.

Vurğu sözdəki bir hecanın digərlərinə nisbətən daha güclü, ucadan deyilməsidir; vurğu düşən hecaya vurğulu heca deyilir. Azərbaycan dilində söz vurğusu adətən sözün son hecasına düşür (kitáb, mərmər deyil — mərmə́r, müəllím, qələ́m). Bəzi şəkilçilər vurğunu öz üzərinə çəkir, yəni vurğu sözün sonuna keçir, məsələn cəm şəkilçisi -lar/-lər və hal şəkilçiləri (kitáb → kitablár); buna görə onlar vurğu qəbul edən şəkilçilər adlanır. Lakin bəzi şəkilçilər vurğu qəbul etmir, yəni vurğunu öz üzərinə çəkmir: inkar şəkilçisi -ma/-mə (gəlmə́ deyil, gə́lmə) və -ca/-cə şəkilçisi vurğunu özündən əvvəlki hecada saxlayır. Vurğunun yeri bəzən sözün mənasını dəyişir — belə sözlərə omoqraf deyilir: álma (meyvə) — almá (almaq feilinin əmri), gə́lin (gəlmək əmri) — gəlín (yeni evlənmiş qadın). Cümlədə isə danışanın xüsusi vurğuladığı, mənaca önə çəkdiyi sözə düşən vurğu məntiqi vurğu adlanır və cümlənin mənasına təsir göstərir. Beləliklə, vurğunu düzgün yerə qoymaq həm sözün, həm də cümlənin mənasını dəqiq çatdırmaq üçün vacibdir.

Qaydalar

  1. 1Vurğu sözdə bir hecanın daha güclü deyilməsidir; Azərbaycan dilində söz vurğusu adətən son hecaya düşür (qələ́m, müəllím).
  2. 2Cəm (-lar/-lər) və hal şəkilçiləri vurğunu öz üzərinə çəkir — vurğu sözün sonuna keçir (kitáb → kitablár).
  3. 3İnkar şəkilçisi -ma/-mə və -ca/-cə şəkilçisi vurğu qəbul etmir; vurğu onlardan əvvəlki hecada qalır (gə́lmə, yaxşı́ca → yax-şı vurğulu).
  4. 4Vurğunun yeri sözün mənasını dəyişə bilər (omoqraflar): álma — almá, gə́lin — gəlín.
  5. 5Cümlədə danışanın xüsusi vurğuladığı sözə düşən vurğu məntiqi vurğu adlanır və cümlənin mənasına təsir edir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin