Rasional ədədlər üzərində əməllər
Müsbət və mənfi rasional ədədlərin toplanması, çıxılması, vurulması və bölünməsi.
Rasional ədədlər tam, kəsr və onluq kəsr şəklində verilə bilən, işarəsi müsbət və ya mənfi olan ədədlərdir. Eyni işarəli iki ədədi toplayanda onların modullarını toplayır, nəticəyə ortaq işarəni yazırıq; məsələn (−7) + (−3) = −10. Müxtəlif işarəli ədədləri toplayanda böyük moduldan kiçik modulu çıxırıq və nəticəyə böyük modulun işarəsini veririk; məsələn (−9) + 4 = −5. Çıxma əməlində çıxılanın əksini götürüb toplayırıq: a − b = a + (−b), yəni 5 − 8 = 5 + (−8) = −3. Vurma və bölmədə isə işarələr eynidirsə nəticə müsbət, fərqlidirsə mənfi olur: (−)·(−) = (+), (+)·(−) = (−). Çoxmərhələli ifadələrdə əməllər sırasına əməl edirik: əvvəl mötərizə, sonra vurma və bölmə, ən sonda toplama və çıxma.
Məsələn, −2 · (3 − 7) = −2 · (−4) = 8 — əvvəl mötərizədəki çıxmanı, sonra vurmanı icra edirik.
Qaydalar
- 1Eyni işarəli ədədləri toplayanda modulları toplayıb ortaq işarəni saxla; müxtəlif işarəlilərdə böyük moduldan kiçiyi çıxıb böyük modulun işarəsini ver.
- 2Çıxmanı toplamaya çevir: a − b = a + (−b), yəni çıxılanın əksini topla.
- 3Vurma və bölmədə işarələr eynidirsə (+), fərqlidirsə (−) alınır: (−)·(−)=(+), (+)·(−)=(−).
- 4Əməllər sırası: əvvəl mötərizə, sonra vurma/bölmə, ən sonda toplama/çıxma.
- 5Sıfıra bölmək olmaz; istənilən ədədi 0-a vuranda nəticə 0 olur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin