Birhədlilər və onların standart şəkli
Birhədlinin standart şəklə salınması, əmsal və dərəcə.
Birhədli ədədlərin və dəyişənlərin (vurğunların) yalnız vurma əməli ilə birləşməsindən alınan ifadədir, məsələn 5x²y və ya −3a³. Birhədlini standart şəklə salmaq üçün eyni dəyişənlərin qüvvətlərini vurma qaydası ilə birləşdirir, ədədi vuruqları isə bir yerdə hesablayırıq; nəticədə əvvəldə bir ədədi əmsal, sonra isə dəyişənlər qüvvətləri ilə yazılır. Birhədlinin əmsalı onun ədədi vuruğudur (məsələn −7x³ birhədlisinin əmsalı −7-dir). Birhədlinin dərəcəsi isə ona daxil olan bütün dəyişənlərin qüvvət göstəricilərinin cəminə bərabərdir (məsələn 4x²y³ üçün dərəcə 2+3=5-dir). İki birhədlini vurarkən əmsalları ayrıca vururuq, eyni əsaslı qüvvətləri isə göstəricilərini toplayaraq birləşdiririk: aⁿ·aᵐ=aⁿ⁺ᵐ. Məsələn 3x²·(−2x³) hasilini tapaq: əmsallar 3·(−2)=−6, dəyişənlər x²·x³=x⁵, deməli nəticə −6x⁵, onun əmsalı −6, dərəcəsi isə 5-dir. Standart şəkildə yazılmış birhədli ifadələri müqayisə etmək, toplamaq və qiymətləndirmək daha asan olur. Birhədlinin verilmiş qiymətdə qiymətini tapmaq üçün dəyişənlərin yerinə həmin ədədi qoyub hesablayırıq.
Qaydalar
- 1Birhədlinin əmsalı onun ədədi vuruğudur; məsələn −6x⁵ üçün əmsal −6, x³ üçün isə əmsal 1-dir.
- 2Birhədlinin dərəcəsi bütün dəyişənlərin qüvvət göstəricilərinin cəmidir; məsələn 5x³y² üçün dərəcə 3+2=5-dir.
- 3İki birhədlini vurarkən əmsalları vurur, eyni əsaslı qüvvətlərin göstəricilərini toplayırıq: aⁿ·aᵐ=aⁿ⁺ᵐ.
- 4Standart şəkildə əmsal əvvəldə, dəyişənlər isə qüvvətləri ilə yazılır (məsələn −6x⁵).
- 5Sıfırdan fərqli sabit ədədin (məsələn 7) dərəcəsi 0-dır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin