Faiz, nisbət və tənasüb

Faiz (faiz) — bütövün yüzdə bir hissəsidir və 1% = 1/100 deməkdir; ona görə bir ədədin p faizini tapmaq üçün onu p/100 kəsrinə vururuq, məsələn 200-ün 15%-i 200·15/100 = 30 olur. Bir ədədin başqa ədədin neçə faizi olduğunu tapmaq üçün hissəni bütövə bölüb 100-ə vururuq: 30-un 200-dən payı 30/200·100 = 15% təşkil edir. Bir kəmiyyəti p% artırmaq üçün onu (100+p)% ilə, p% azaltmaq üçün isə (100−p)% ilə hesablamaq əlverişlidir; məsələn 80 AZN-lik mal 25% endirimlə 80·75/100 = 60 AZN olur. Nisbət (nisbət) iki ədədin bölünmə yolu ilə müqayisəsidir və a:b şəklində yazılır; onu ən böyük ortaq bölənə bölərək sadələşdiririk, məsələn 12:18 nisbəti hər iki ədədi 6-ya bölməklə 2:3 olur. Tənasüb (tənasüb) isə iki bərabər nisbətdir: a/b = c/d, burada çarpaz hasillər bərabərdir, yəni a·d = b·c, deməli x/4 = 6/8 olduqda 8x = 24 və x = 3 alınır. Sadə faiz (sadə faiz) bank əmanəti və ya borc üçün hesablanır və düsturu faiz = əsas·dərəcə·müddət/100-dür; məsələn 500 AZN əsas məbləğ illik 10% dərəcə ilə 2 il saxlanılarsa, faiz = 500·10·2/100 = 100 AZN olur. Bu mövzuda dəyərləri diqqətlə yerinə qoyub çarpaz hasil və ya p/100 vurması ilə nəticəni tapmaq əsas bacarıqdır.