Çoxhədlinin vuruqlara ayrılması
Ümumi vuruğun mötərizə xaricinə çıxarılması və qruplaşdırma üsulu.
Çoxhədlini vuruqlara ayırmaq onu bir neçə vuruğun hasili şəklində yazmaq deməkdir və bu, paylama qanununun tərs tətbiqidir. Ən sadə üsul ümumi vuruğun mötərizə xaricinə çıxarılmasıdır: çoxhədlinin bütün hədlərində iştirak edən ən böyük ümumi əmsalı və ən kiçik dərəcəli ortaq dəyişəni tapırıq, sonra onu mötərizə qarşısına çıxarırıq.
Məsələn, 6x²+9x ifadəsində əmsalların ən böyük ortaq böləni 3, ortaq dəyişən isə x-dir, ona görə də ümumi vuruq 3x olur və ifadə 3x(2x+3) şəklində yazılır. Düzgünlüyü yoxlamaq üçün mötərizəni paylama qanunu ilə açırıq: 3x·2x+3x·3=6x²+9x. Əgər çoxhədlinin dörd həddi varsa və ümumi vuruq yoxdursa, qruplaşdırma üsulundan istifadə edirik: hədləri ikilik qruplara ayırıb hər qrupdan ortaq vuruğu çıxarırıq. Məsələn, ax+ay+bx+by ifadəsində birinci iki həddən a, sonrakı iki həddən b çıxarırıq: a(x+y)+b(x+y), buradan isə ortaq (x+y) vuruğunu çıxarıb (x+y)(a+b) alırıq. Vuruqlara ayırma kəsrlərin ixtisarında, tənliklərin həllində və ifadələrin qiymətinin tez hesablanmasında geniş istifadə olunur.
Qaydalar
- 1Ümumi vuruq əmsalların ən böyük ortaq böləni ilə bütün hədlərdə olan ən kiçik dərəcəli ortaq dəyişənin hasilidir.
- 2Ümumi vuruğu mötərizə xaricinə çıxardıqdan sonra mötərizədəki hər hədd ilkin həddin ümumi vuruğa bölünməsindən alınır.
- 3Cavabı paylama qanunu ilə yoxlayın: mötərizəni açanda ilkin çoxhədli alınmalıdır.
- 4Dörd hədli ifadələrdə qruplaşdırma üsulu tətbiq olunur: hədləri qruplaşdırıb hər qrupdan ortaq vuruğu çıxarın, sonra ortaq mötərizəni çıxarın.
- 5Tam ayrılış üçün mötərizədəki ifadədə artıq ümumi vuruq qalmamalıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin