Birməchullu xətti tənliklər
ax + b = c tipli tənliklərin həlli və mətn məsələləri.
Birməchullu xətti tənlik bir naməlumun (adətən x-in) birinci dərəcədə iştirak etdiyi ax+b=c şəklində bir tənlikdir. Belə tənliyi həll etmək üçün məqsəd x-i tək buraxmaqdır. Əvvəlcə naməlumla yanaşı duran sərbəst hədi (b-ni) tənliyin o biri tərəfinə keçiririk; hər hansı hədi bir tərəfdən digər tərəfə keçirəndə onun işarəsini əksinə çeviririk (bu, hədlərin köçürülməsi qaydasıdır). Beləliklə ax+b=c tənliyindən ax=c−b alınır, sonra hər iki tərəfi x-in əmsalı olan a-ya bölüb x=(c−b)/a tapırıq. Əgər tənlikdə mötərizə varsa, əvvəlcə paylama qanunu ilə mötərizəni açırıq; naməlum hər iki tərəfdə varsa, onları bir tərəfə, ədədləri isə digər tərəfə toplayırıq.
Məsələn, 3x+5=20 tənliyində 5-i sağ tərəfə keçiririk: 3x=20−5=15, sonra 3-ə bölürük: x=5. Mətn məsələlərində isə naməlum kəmiyyəti x kimi işarələyib şərti tənlik şəklində yazır, tənliyi həll edir və cavabı yoxlayırıq. Tapılan kökü həmişə ilkin tənlikdə yerinə qoyub düzgünlüyünü yoxlamaq faydalıdır.
Qaydalar
- 1Hədi tənliyin bir tərəfindən digərinə keçirəndə onun işarəsini əksinə çevir (+ ↔ −).
- 2Naməlumları bir tərəfə, ədədləri (sərbəst hədləri) digər tərəfə topla.
- 3ax=d şəklinə gətirib hər iki tərəfi a-ya böl: x=d/a.
- 4Mötərizə varsa, əvvəlcə paylama qanunu ilə aç, sonra həll et.
- 5Tapılan kökü ilkin tənlikdə yerinə qoyub yoxla.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin