Xətti funksiya və tənliklər sistemi
y = kx + b funksiyası və ikidəyişənli xətti tənliklər sisteminin həlli.
Xətti funksiya y = kx + b şəklində verilir; burada k bucaq əmsalı (mailliyi), b isə funksiyanın y oxunu kəsdiyi nöqtənin ordinatıdır (sabit hədd). Funksiyanın hər hansı x qiymətindəki qiymətini tapmaq üçün həmin x-i ifadədə yerinə yazırıq: məsələn y = 2x + 3 funksiyasında x = 4 olduqda y = 2·4 + 3 = 11. Funksiyanın qrafiki düz xəttdir və o, y oxunu (0; b) nöqtəsində, x oxunu isə y = 0 qoyduqda alınan x = −b/k nöqtəsində kəsir. Verilmiş bir nöqtə xəttin üzərindədirsə, həmin nöqtənin koordinatları tənliyi ödəyir; bunu yoxlamaqla nöqtənin xəttə aid olub-olmadığını müəyyən edirik. İkidəyişənli xətti tənliklər sistemini həll etmək üçün iki əsas üsul var: əvəzetmə üsulunda bir tənlikdən bir dəyişəni digəri ilə ifadə edib o biri tənlikdə yerinə yazırıq, toplama üsulunda isə tənlikləri elə vururuq ki, topladıqda bir dəyişən yox olsun. Nümunə: {x + y = 10; x − y = 4} sistemində tənlikləri tərəf-tərəfə toplayırıq: 2x = 14, deməli x = 7, sonra x + y = 10 ifadəsindən y = 3 alırıq. Cavabı yoxlamaq üçün tapılan x və y qiymətlərini hər iki tənlikdə yerinə yazıb düzgünlüyə əmin oluruq.
Qaydalar
- 1y = kx + b ifadəsində k mailliyi, b isə y oxunun kəsişmə nöqtəsini göstərir.
- 2Funksiyanın qiymətini tapmaq üçün verilmiş x-i ifadədə yerinə yazıb hesablayırıq.
- 3Xətt y oxunu (0; b), x oxunu isə y = 0 qoyduqda tapılan x = −b/k nöqtəsində kəsir.
- 4Sistemi əvəzetmə üsulunda bir dəyişəni ifadə edib digər tənlikdə yerinə yazırıq.
- 5Toplama üsulunda tənlikləri elə birləşdiririk ki, bir dəyişən aradan qalxsın; cavabı yerinə yazıb yoxlayırıq.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin