← Mövzulara
az8-1.1· Fəsil 1: Söz birləşmələri· ~13 dəq

Söz birləşməsi anlayışı

Söz birləşməsi, əsas və asılı söz.

Söz birləşməsi iki və ya daha çox müstəqil sözün qrammatik cəhətdən birləşməsindən yaranan sintaktik vahiddir. Söz birləşməsində iki tərəf olur: əsas söz (baş tərəf) — mənası müstəqil olan, sualı verən tərəf; asılı söz (tabe tərəf) — əsas sözə qrammatik cəhətdən bağlanan və əsas sözün sualına cavab verən tərəf. Söz birləşməsini tək sözdən fərqləndirmək üçün yadda saxlamaq lazımdır ki, birləşmə ən azı iki müstəqil sözdən ibarət olmalıdır; «kitab», «gözəl», «oxu» tək sözdür, «maraqlı kitab» isə söz birləşməsidir. Söz birləşməsini cümlədən ayıran ən mühüm əlamət isə məzmun bütövlüyüdür: cümlə mübtəda–xəbər əlaqəsi əsasında qurulur və bir fikri tam ifadə edir, söz birləşməsi isə tam fikir bildirmir, yalnız əşya, əlamət və ya hərəkəti daha dəqiq adlandırır. Məsələn: «sürətli qatar» — söz birləşməsidir (tam fikir yoxdur); «Qatar sürətlə gedir» — cümlədir (tam fikir var, xəbər mövcuddur).

Qaydalar

  1. 1Söz birləşməsi ən azı iki müstəqil sözün qrammatik əlaqə əsasında birləşməsindən yaranır.
  2. 2Söz birləşməsinin iki tərəfi var: əsas söz (baş tərəf) və asılı söz (tabe tərəf); asılı söz əsas sözün sualına cavab verir.
  3. 3Söz birləşməsi tək sözdən fərqlənir: tək söz yalnız bir leksik vahiddir, söz birləşməsi isə bir neçə müstəqil sözdən ibarətdir.
  4. 4Söz birləşməsi cümlədən fərqlənir: cümlə tam fikir bildirir və mütləq xəbəri olur; söz birləşməsi isə tam fikir bildirmir.
  5. 5Söz birləşməsini müəyyən etmək üçün tərəflər arasında sual–cavab əlaqəsini yoxlamaq lazımdır: asılı söz əsas sözə sual verir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin