← Mövzulara
az8-1.2· Fəsil 1: Söz birləşmələri· ~13 dəq

İsmi və feli birləşmələr

Əsas sözün nitq hissəsinə görə birləşmə növləri.

Söz birləşməsi iki və ya daha artıq sözün məna və qrammatik cəhətdən birləşməsindən əmələ gəlir; birləşmənin ən mühüm göstəricisi əsas sözdür. Əsas sözün hansı nitq hissəsinə məxsus olmasına görə söz birləşmələri iki böyük qrupa bölünür: ismi birləşmə və feli birləşmə. İsmi birləşmədə əsas söz isim, sifət, say, əvəzlik, zərf və ya modal söz rolunu oynayır; yəni əsas söz isim xarakteri daşıyır (mübtəda, tamamlıq, xəbər kimi işlənə bilir). Feli birləşmədə isə əsas söz feldir — feilin bütün formaları (məsdər, feli sifət, feli bağlama, şəxsli fel) əsas söz kimi çıxış edə bilər. Asılı söz isə hər iki halda əsas sözü tamamlayan, ona bağlı olan sözdür. Birləşmənin növünü müəyyən etmək üçün «əsas söz hansı nitq hissəsidir?» sualını vermək kifayətdir. Məsələn: «dəftərin üzü» — əsas söz «üz» (isim), deməli ismi birləşmədir; «dərsi oxumaq» — əsas söz «oxumaq» (məsdər, fel), deməli feli birləşmədir.

Qaydalar

  1. 1Söz birləşməsinin növü əsas sözün nitq hissəsinə görə müəyyən edilir, asılı sözə görə yox.
  2. 2İsmi birləşmədə əsas söz isim, sifət, say, əvəzlik və ya zərf olur: «gözəl mənzərə» (əsas söz — isim), «çox gözəl» (əsas söz — sifət).
  3. 3Feli birləşmədə əsas söz feldir: məsdər, feli sifət, feli bağlama və ya şəxsli fel bu rolu oynaya bilər.
  4. 4Asılı söz əsas sözə sual verir; əsas söz isə birləşmənin növünü müəyyən edir.
  5. 5Bir birləşmə həm ismi, həm feli ola bilməz: «oxuduğu kitab» — əsas söz «kitab» (isim) → ismi birləşmə; «kitab oxumaq» — əsas söz «oxumaq» (fel) → feli birləşmə.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin