← Mövzulara
az8-3.1· Fəsil 3: Cümlənin baş üzvləri· ~13 dəq

Mübtəda

Mübtəda və onun ifadə vasitələri.

Mübtəda cümlənin baş üzvlərindən biridir. O, cümlədə haqqında söz gedən şəxsi, canlı varlığı və ya predmeti bildirir. Mübtəda kim? nə? suallarından birinə cavab verir və həmişə adlıq halda işlənir. Mübtəda ən çox isim (şagird oxuyur) və ya şəxs əvəzlikləri (mən, sən, o, biz, siz, onlar) ilə ifadə olunur. Bunlardan başqa, mübtəda sifət, say, feil, zərf kimi digər nitq hissələri isimləşdikdə (substantivləşdikdə) də ifadə oluna bilər: məsələn, sifətin isimləşməsi ilə — «Qoca dincəlirdi»; sayla — «İkisi gəldi»; fellərin isimləşmiş formaları ilə — «Oxumaq faydalıdır». Cümlədə mübtədanı tapmaq üçün xəbərə kim? yaxud nə? sualını veririk. Mübtəda adlıq halda olduğundan üzərindəki hal şəkilçisi sıfırdır. Məsələn: «Bağçada güllər açıldı» cümləsində xəbər — açıldı; «açıldı — nə?» sualının cavabı: güllər — bu cümlənin mübtədasıdır, adlıq haldadır.

Qaydalar

  1. 1Mübtəda cümlənin baş üzüvüdür: haqqında söz gedən şəxsi və ya predmeti bildirir.
  2. 2Mübtəda kim? nə? suallarına cavab verir və adlıq haldadır (hal şəkilçisi sıfır).
  3. 3Mübtəda ən çox isim və ya şəxs əvəzliyi ilə ifadə olunur.
  4. 4Digər nitq hissələri (sifət, say, feil, zərf) isimləşdikdə mübtəda vəzifəsini yerinə yetirə bilər.
  5. 5Mübtədanı tapmaq üçün xəbərə kim? yaxud nə? sualı verilir; alınan cavab mübtədadır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin