Xəbər (feli və ismi)
Feli/ismi xəbər və xəbərlik kateqoriyası.
Xəbər cümlənin baş üzvlərindən biridir və mübtəda haqqında hərəkəti, əlaməti və ya vəziyyəti bildirir. Xəbər iki əsas növə bölünür: feli xəbər və ismi xəbər. Feli xəbər feil vasitəsilə ifadə olunur və mübtədanın hərəkətini bildirir; o, şəxsə, kəmiyyətə, zamana görə dəyişir (məs.: oxuyur, gəldi, getdi). İsmi xəbər isə isim, sifət, say, əvəzlik və ya digər ad sözü ilə ifadə olunur; bu zaman xəbərlik kateqoriyası şəkilçiləri artırılır. Xəbərlik kateqoriyası üç qrup şəkilçidən ibarətdir: indiki və gələcək zaman üçün -dır4 (tələbədir, yaxşıdır, böyükdür), keçmiş zaman üçün -idi (müəllim idi), nəqli keçmiş üçün isə -imiş (uşaq imiş) şəkilçiləri işlədilir. Xəbəri tapmaq üçün cümlədə «nə edir?», «nədir?», «necədir?» suallarını vermək kifayətdir. Məsələn: «Anar yaxşı tələbədir» cümləsində «tələbədir» sözü «nədir?» sualına cavab verir, isim + -dir şəkilçisindən ibarətdir, deməli ismi xəbərdir.
Qaydalar
- 1Xəbər mübtəda haqqında hərəkət, əlamət və ya vəziyyət bildirir; «nə edir?», «nədir?», «necədir?» suallarına cavab verir.
- 2Feli xəbər feil (xəbər şəklinin bütün zamanları, şərt, arzu, əmr şəkilləri) ilə ifadə olunur.
- 3İsmi xəbər isim, sifət, say, əvəzlik kimi ad sözləri ilə ifadə olunur; xəbərlik kateqoriyası şəkilçisi (-dır4, -idi, -imiş) qəbul edir.
- 4Xəbərlik kateqoriyası üç zamana uyğun üç formada işlədilir: -dır4 (indiki/gələcək), -idi (keçmiş müşahidə), -imiş (nəqli keçmiş).
- 5İsmi xəbərdə xəbərlik şəkilçisi bəzən düşür; belə hallarda xəbər intonasiya ilə ayrılır (məs.: O müəllim, mən tələbə).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin