← Mövzulara
az8-4.1· Fəsil 4: Cümlənin ikinci dərəcəli üzvləri· ~13 dəq

Tamamlıq (vasitəsiz və vasitəli)

Tamamlığın növləri və sualları.

Tamamlıq cümlənin ikinci dərəcəli üzvü olub, əsasən xəbəri tamamlayan sözdür. Tamamlıq iki növə bölünür: vasitəsiz tamamlıq və vasitəli tamamlıq. Vasitəsiz tamamlıq təsirlik halda olan isim və ya isim rolunda işlənən sözdən ibarətdir; «kimi?», «nəyi?», «nə?» suallarına cavab verir. Müqayisə et: «kitabı oxudum» (nəyi? → kitabı — vasitəsiz tamamlıq). Vasitəli tamamlıq isə yönlük, yerlik və ya çıxışlıq hallarında olan sözdür; sırasıyla «kimə? nəyə?», «kimdə? nədə?», «kimdən? nədən?» suallarına cavab verir. Vacib bir qayda budur ki, tamamlıq adlıq halda olan sözlə ifadə edilmir — adlıq hal mübtədanın xüsusiyyətidir. Tamamlığı cümlədə müəyyənləşdirərkən əvvəlcə xəbəri tapın, sonra ona «kimi? nəyi? nə? kimə? nədən?» və s. suallar verin. Məsələn: «Müəllim şagirdlərə tapşırığı izah etdi» cümləsində «tapşırığı» (nəyi? → vasitəsiz tamamlıq) və «şagirdlərə» (kimə? → vasitəli tamamlıq) olmaqla iki tamamlıq işlənmişdir.

Qaydalar

  1. 1Vasitəsiz tamamlıq təsirlik halda olur və «kimi?», «nəyi?», «nə?» suallarından birinə cavab verir.
  2. 2Vasitəli tamamlıq yönlük, yerlik və ya çıxışlıq hallarından birində olur; «kimə/nəyə?», «kimdə/nədə?», «kimdən/nədən?» suallarına cavab verir.
  3. 3Adlıq halda olan söz tamamlıq deyil, mübtədadır — tamamlıq adlıq halda işlənmir.
  4. 4Bir cümlədə eyni anda həm vasitəsiz, həm də vasitəli tamamlıq ola bilər.
  5. 5Tamamlığı müəyyənləşdirərkən əvvəlcə xəbəri tapın, sonra ona hal sualları verin.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin