← Mövzulara
az8-5.1· Fəsil 5: Xüsusi üzvlər və cümlə növləri· ~13 dəq

Həmcins üzvlər və durğu işarələri

Həmcins üzvlər, ümumiləşdirici söz, vergül.

Həmcins üzvlər cümlənin eyni bir üzvünə aid olan, eyni suala cavab verən və bir-birilə tabesizlik əlaqəsi ilə bağlanan cümlə üzvləridir. Onlar arasında vergül qoyulur: «Kitablar, dəftərlər, qalemler çantada idi.» Əgər həmcins üzvlər «və», «həm...həm də», «ya...ya da» kimi bağlayıcılarla birləşirsə, adi «və» bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur: «Anar və Leyla parkda oynadı.» Lakin «həm...həm də», «ya...ya da» kimi ikiqat bağlayıcıların hər hissəsindən əvvəl vergül işlədilir: «Həm ana, həm də ata gəldi.» Ümumiləşdirici söz cümlədə həmcins üzvlərin hamısını birlikdə ifadə edən söz və ya söz birləşməsidir; o, həmcins üzvlərdən əvvəl gəldikdə sonunda iki nöqtə (:) işlədilir: «Hər şey: kitab, qələm, dəftər hazır idi.» Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən sonra gəldikdə isə ondan əvvəl tire (—) qoyulur. Məsələn: «Alma, armud, gilas — bütün meyvələr süfrədə idi» cümləsində «bütün meyvələr» ümumiləşdirici sözdür və ondan əvvəl tire işlədilmişdir.

Qaydalar

  1. 1Həmcins üzvlər eyni suala cavab verir, eyni cümlə üzvünə aid olur və aralarına vergül qoyulur.
  2. 2Sadə «və» bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur; lakin «həm...həm də», «ya...ya da» kimi ikiqat bağlayıcılarda hər hissədən əvvəl vergül işlədilir.
  3. 3Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən əvvəl gəldikdə ondan sonra iki nöqtə (:) qoyulur.
  4. 4Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən sonra gəldikdə ondan əvvəl tire (—) işlədilir.
  5. 5Həmcins üzvlər mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin və ya zərflik rolunda çıxış edə bilər; hansı cümlə üzvü olduqları sualla müəyyən edilir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin