Həmcins üzvlər və durğu işarələri
Həmcins üzvlər, ümumiləşdirici söz, vergül.
Həmcins üzvlər cümlənin eyni bir üzvünə aid olan, eyni suala cavab verən və bir-birilə tabesizlik əlaqəsi ilə bağlanan cümlə üzvləridir. Onlar arasında vergül qoyulur: «Kitablar, dəftərlər, qalemler çantada idi.» Əgər həmcins üzvlər «və», «həm...həm də», «ya...ya da» kimi bağlayıcılarla birləşirsə, adi «və» bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur: «Anar və Leyla parkda oynadı.» Lakin «həm...həm də», «ya...ya da» kimi ikiqat bağlayıcıların hər hissəsindən əvvəl vergül işlədilir: «Həm ana, həm də ata gəldi.» Ümumiləşdirici söz cümlədə həmcins üzvlərin hamısını birlikdə ifadə edən söz və ya söz birləşməsidir; o, həmcins üzvlərdən əvvəl gəldikdə sonunda iki nöqtə (:) işlədilir: «Hər şey: kitab, qələm, dəftər hazır idi.» Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən sonra gəldikdə isə ondan əvvəl tire (—) qoyulur. Məsələn: «Alma, armud, gilas — bütün meyvələr süfrədə idi» cümləsində «bütün meyvələr» ümumiləşdirici sözdür və ondan əvvəl tire işlədilmişdir.
Qaydalar
- 1Həmcins üzvlər eyni suala cavab verir, eyni cümlə üzvünə aid olur və aralarına vergül qoyulur.
- 2Sadə «və» bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur; lakin «həm...həm də», «ya...ya da» kimi ikiqat bağlayıcılarda hər hissədən əvvəl vergül işlədilir.
- 3Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən əvvəl gəldikdə ondan sonra iki nöqtə (:) qoyulur.
- 4Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən sonra gəldikdə ondan əvvəl tire (—) işlədilir.
- 5Həmcins üzvlər mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin və ya zərflik rolunda çıxış edə bilər; hansı cümlə üzvü olduqları sualla müəyyən edilir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin