Nizami Gəncəvi «Sultan Səncər və qarı»
«Sirlər xəzinəsi»ndən, ədalət mövzusu.
Nizami Gəncəvi XII əsrin (1141–1209) böyük Azərbaycan şairi olup, beş poemadan ibarət «Xəmsə»nin müəllifidir. «Xəmsə»nin ilk poeması olan «Sirlər xəzinəsi» (Məxzənül-əsrar, təxminən 1163–1176) didaktik-fəlsəfi xarakter daşıyır; burada hökmdarın ədaləti, zalımlığın pisliyi, insanlığın əsas dəyərləri mövzularında 20 məqalə (hekayət) yerləşdirilmişdir. «Sultan Səncər və qarı» hekayəti bunlardan biridir: Böyük Səlcuq sultanı Sultan Səncər ovda ikən bir qarı ona yaxınlaşıb şikayət edir — sultanın əsgərləri onun evini talan edib, malını aparıb. Qarı barəsindəki bu şikayət sultanı dərindən sarsıdır. Nizami bu epizod vasitəsilə hökmdarın ən başlıca borcunu — xalqını qorumaq, ədaləti təmin etmək — qabarıq şəkildə ortaya qoyur. Əsərin əsas ideyası: hakimiyyətin əsl gücü ordu ya var-dövlət yox, ədalət və mərhəmətdir. Məsələn: «Sultan Səncər» hekayətinin mərkəzi obrazı — bir tək qarı — şairin öz dilindən ədalətsizliyin simvoluna çevrilir; qarının Sultana üz tutması isə şikayətin hökmdarın qulağına çatmasının yeganə yolu olduğunu göstərir.
Qaydalar
- 1«Sirlər xəzinəsi» (Məxzənül-əsrar) Nizaminin «Xəmsə»sinin ilk poemasıdır, didaktik-fəlsəfi janrdadır.
- 2«Sultan Səncər və qarı» hekayətinin mövzusu ədalət və hökmdarın xalq qarşısındakı məsuliyyətidir.
- 3Hekayətdəki Sultan Səncər tarixi şəxsiyyətdir — böyük Səlcuq hökmdarı; qarı isə əsərin lirik-simvolik obrazıdır.
- 4Nizami hekayəti ədalətsizliyə qarşı etiraz kimi qurur: qarının şikayəti sultanı ayıldaraq öz vəzifəsini dərk etdirir.
- 5Əsərin bədii dili əruz vəzninə əsaslanır; qısa, kəskin bənzətmə və epitetlər Nizaminin üslubu üçün səciyyəvidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin