Molla Pənah Vaqif «Hayıf ki, yoxdur» (qoşma)

Molla Pənah Vaqif (1717–1797) XVIII əsr Azərbaycan şeirinin ən parlaq nümayəndəsi, Qarabağ xanlığının baş vəziri olmuş görkəmli sənətkardır. O, klassik əruz ənənəsinə qarşı aşıq şeirinin sadə, xalqa yaxın heca vəznini ön plana çəkmiş, şeirimizin dünyəviləşməsinə böyük töhfə vermişdir. «Hayıf ki, yoxdur» qoşması (ilk misrası: «Kür qırağının əcəb seyrəngahı var») Vaqifin bu yenilikçi sənət anlayışını parlaq şəkildə əks etdirir: şair burada sxolastik dini deyil, real dünyəvi gözəlliyi — Kür sahilinin füsunkar təbiətini, oradakı obanın, gözəllərin gözəlliyini canlı, hiss olunan boyalarla vəsf edir; lakin hər bənddə təkrarlanan «hayıf ki, yoxdur» rədifi (rədif — misraların sonunda təkrarlanan söz) bu gözəlliyi tamamlayan şeyin — yaşılbaş sonanın, abad, firavan həyatın — orada olmamasına şairin təəssüfünü bildirir. «Hayıf» sözü «əfsus, təəssüf» deməkdir. Beləcə qoşmada təbiət gözəlliyi ilə həyatın ziddiyyətləri (təzad) qarşılaşdırılır. Janrı qoşmadır: heca vəzni, bənd quruluşu və rədifli qafiyə. Vaqif şeiri Füzulinin fəlsəfi ağrısından fərqli olaraq həyatı sevən, gözəlliyə qoşulan nikbin bir ovqat daşıyır. Məsələn: «Kür qırağının əcəb seyrəngahı var, / Yaşılbaş sonası, hayıf ki, yoxdur!» misralarında şair təbiətin gözəlliyinə heyran olur, ancaq onu tamamlayan sonanın orada olmamasına acıyır — bu, Vaqifin real, dünyəvi təsvir sənətinin gözəl nümunəsidir.