Nəzəriyyə: qoşma, heca vəzni, şeir vahidləri
Aşıq şeiri formaları və vəzn.
Azərbaycan şeirinin iki əsas vəzn sistemi vardır: əruz vəzni və heca vəzni. Əruz vəzni hecaların uzun-qısa (açıq-qapalı) olmasına əsaslanır və klassik Şərq ədəbiyyatından gəlmişdir; Füzuli onun ən parlaq nümunəsidir. Heca vəzni isə misradakı heca sayına əsaslanır — hər misrada hecaların sayı sabit olur, vurğular isə milli dilimizin ahənginə uyğun düzülür. Aşıq şeirinin əsas janrı olan qoşma heca vəzninin ən gözəl nümunəsidir: adətən 11 hecalı (bəzən 7 və ya 8 hecalı) misralardan, dörd misralı bəndlərdən ibarət olur və son misrası şairin adını (möhür-bənd) özündə saxlayır. Şeirin əsas vahidləri bunlardır: misra (bir sətir), bənd (misralar toplusu), qafiyə (misra sonlarındakı səs oxşarlığı) və rədif (qafiyədən sonra gələn eyni söz və ya ifadə). Bölgü isə misranın durğu ilə iki yerə bölünməsidir. Məsələn: «Getmə, gəl, gözlərim yolunda qaldı» — bu 11 hecalı misrada 6+5 bölgüsü müşahidə edilir.
Qaydalar
- 1Heca vəzni misradakı heca sayına əsaslanır; əruz vəzni isə hecaların uzun-qısa olmasına.
- 2Qoşma aşıq şeirinin əsas janrıdır: dörd misralı bəndlərdən ibarətdir, adətən 11 hecalı misra ilə yazılır.
- 3Şeirin əsas vahidləri: misra (bir sətir), bənd (misralar qrupu), qafiyə (misra sonu səs oxşarlığı), rədif (qafiyədən sonra gələn eyni söz/ifadə).
- 4Bölgü (durğu) misranı iki hissəyə ayırır; 11 hecalıda ən çox 4+4+3 və ya 6+5 bölgüsü işlənir.
- 5Qoşmanın son bəndinə möhür-bənd deyilir; bu bənddə aşığın öz adı (təxəllüsü) keçir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin