← Mövzulara
az9-2.2· Fəsil 2: Cümlə üzvləri· ~13 dəq

Xəbər

Cümlənin baş üzvü: feili və ismi xəbər, xəbərlik şəkilçiləri, uzlaşma.

Xəbər cümlənin baş üzvüdür və mübtəda haqqında məlumat verir. O, neylədi? nə etdi? nə edir? nədir? kimdir? necədir? suallarına cavab verir. Xəbərin iki növü var: feili xəbər və ismi xəbər. Feili xəbər feillə ifadə olunur (oxudu, gəlir, yazacaq). İsmi xəbər ad bildirən sözə (isim, sifət, say və s.) xəbərlik şəkilçisi və ya köməkçi söz artırmaqla düzəlir (tələbədir, gözəldir, müəllim idi, şagird deyil). İsmi xəbərin inkarı «deyil» köməkçi sözü ilə yaranır: «O, həkim deyil». Xəbər mübtəda ilə şəxsə və kəmiyyətə görə uzlaşır. Məsələn: «Tələbələr auditoriyaya daxil oldular» cümləsində «daxil oldular» feili xəbərdir; «Bu kitab çox maraqlıdır» cümləsində isə «maraqlıdır» ismi xəbərdir.

Qaydalar

  1. 1Xəbər cümlənin baş üzvüdür, mübtəda haqqında məlumat verir və neylədi? nədir? kimdir? necədir? suallarına cavab verir.
  2. 2Feili xəbər feillə ifadə olunur (gəldi, oxuyur, yazacaq); ismi xəbər ad + xəbərlik şəkilçisi və ya köməkçi sözlə düzəlir.
  3. 3Xəbərlik şəkilçiləri: -dır/-dir/-dur/-dür, -am/-əm, -san/-sən və s. (tələbədir, şagirdəm, müəllimsən).
  4. 4İsmi xəbərin inkarı «deyil» köməkçi sözü ilə düzəlir: «O, həkim deyil».
  5. 5Xəbər mübtəda ilə şəxsə və kəmiyyətə görə uzlaşır (Mən gəldim, Onlar gəldilər).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin