Tamamlıq və təyin
İki ikincidərəcəli üzv: obyekti və əlaməti bildirən sözlər
Tamamlıq və təyin cümlənin ikincidərəcəli üzvləridir. Tamamlıq hərəkətin obyektini bildirir və hal suallarına (kimi? nəyi? kimə? nəyə? kimdə? nədə? kimdən? nədən?) cavab verir. Tamamlığın iki növü var: vasitəsiz tamamlıq təsirlik halda olur və kimi? nəyi? suallarına cavab verir (Kitabı oxudu); vasitəli tamamlıq isə yönlük, yerlik və ya çıxışlıq halda olur və kimə? nədə? kimdən? kimi suallara cavab verir (Dostuma yazdım). Təyin əşyanın əlamətini, keyfiyyətini, kəmiyyətini və ya mənsubiyyətini bildirir; hansı? necə? nə cür? neçə? nə qədər? kimin? suallarına cavab verir. Təyin həmişə aid olduğu (təyin etdiyi) sözdən əvvəl gəlir və sifət, say, əvəzlik, feili sifət, isimlə ifadə olunur. Tamamlıqla təyini ayırd etmək üçün sözə qoyulan suala və onun cümlədəki vəzifəsinə diqqət etmək lazımdır. Məsələn: "Tələbə qalın kitabı oxudu" cümləsində "qalın" sözü hansı? sualına cavab verən təyin, "kitabı" sözü isə nəyi? sualına cavab verən vasitəsiz tamamlıqdır.
Qaydalar
- 1Tamamlıq hərəkətin obyektini bildirir və hal suallarına (kimi? nəyi? kimə? nədə? kimdən? və s.) cavab verir.
- 2Vasitəsiz tamamlıq təsirlik halda olur (kimi? nəyi?), vasitəli tamamlıq isə yönlük, yerlik və ya çıxışlıq halda olur (kimə? nədə? kimdən?).
- 3Təyin əşyanın əlamətini, keyfiyyətini, kəmiyyətini və ya mənsubiyyətini bildirir; hansı? necə? neçə? kimin? suallarına cavab verir.
- 4Təyin həmişə aid olduğu sözdən əvvəl gəlir və sifət, say, əvəzlik, feili sifət, isimlə ifadə olunur.
- 5Tamamlıqla təyini fərqləndirmək üçün sözə qoyulan suala diqqət edilməlidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin