Cümlənin məqsəd və intonasiyaya görə növləri

Cümlələr ifadə etdikləri məqsədə görə dörd növə bölünür: nəqli, sual, əmr və nida cümlələri. Nəqli cümlə bir məlumat, xəbər və ya fikir bildirir və sonunda nöqtə qoyulur. Sual cümləsi sual ifadə edir, sonunda sual işarəsi qoyulur və adətən kim, nə, niyə kimi sual əvəzlikləri və ya -mı/-mi sual ədatı ilə düzəlir. Əmr cümləsi əmr, xahiş və ya çağırış bildirir, feilin əmr şəkli ilə qurulur və sonunda nöqtə və ya nida işarəsi qoyulur. Nida cümləsi güclü hiss-həyəcanı — sevinc, təəccüb, kədər və s. — ifadə edir, çox vaxt nida (ah, oh, nə) sözləri ilə işlənir və sonunda nida işarəsi qoyulur. Bir cümlə həm məqsədinə, həm də intonasiyasına (adi və ya nidalı) görə xarakterizə olunur; məsələn, nəqli cümlə güclü hisslə deyildikdə nidalı nəqli cümləyə çevrilir. Məsələn: "Hava soyuqdur." — adi nəqli cümlə, "Nə gözəl gündür!" — nida cümləsidir.