Sadə cümlənin növləri

Sadə cümlələr baş üzvlərin iştirakına görə iki növə ayrılır: cüttərkibli və təktərkibli. Cüttərkibli cümlədə həm mübtəda, həm də xəbər iştirak edir (Quşlar uçur), təktərkibli cümlədə isə yalnız bir baş üzv olur. Təktərkibli cümlələr müəyyən şəxsli (xəbər şəxs şəkilçili olur, mübtəda bərpa edilə bilər: Kitab oxuyuram — mən), qeyri-müəyyən şəxsli (iş görən qeyri-müəyyəndir, xəbər III şəxs cəmdədir: Qapını döydülər), ümumi şəxsli (fikir hamıya aiddir, çox vaxt atalar sözlərində: Yüz ölç, bir biç), şəxssiz (iş görən təsəvvür edilmir: Hava qaraldı; İşləmək lazımdır) və adlıq cümlə (yalnız adlıq halda olan mübtəda: Gecə. Payız.) növlərinə bölünür. Bir sözdən ibarət olub təsdiq, inkar və ya nəzakət bildirən cümlələrə söz-cümlə deyilir (Bəli. Yox. Sağ ol.). İkincidərəcəli üzvlərin iştirakına görə cümlələr geniş (ikincidərəcəli üzvü olan) və müxtəsər (yalnız baş üzvlərdən ibarət) olur. Üzvlərinin tamlığına görə isə cümlə bütöv və ya yarımçıq (bir üzvü buraxılmış) ola bilər. Məsələn: "Hara gedirsən?" sualına verilən "Məktəbə" cavabı yarımçıq cümlədir, çünki orada xəbər və mübtəda buraxılmışdır.