Həmcins üzvlər və ümumiləşdirici sözlər
Eyni suala cavab verən bərabərhüquqlu cümlə üzvləri və onları ümumiləşdirən sözlər
Həmcins üzvlər eyni suala cavab verən, cümlənin eyni üzvünə (eyni sözə) aid olan və aralarında tabesizlik əlaqəsi olan bərabərhüquqlu üzvlərdir. Cümlənin istənilən üzvü — mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin və ya zərflik — həmcins ola bilər. Həmcins üzvlər bir-biri ilə ya yalnız intonasiya (vergül) vasitəsilə, ya da tabesizlik bağlayıcıları (və, həm...həm, ya...ya, amma, lakin, ancaq) ilə bağlanır. Həmcins üzvlər arasında vergül qoyulur; "və" bağlayıcısı tək işləndikdə ondan əvvəl vergül qoyulmur, lakin bağlayıcı təkrarlandıqda vergül qoyulur. Ümumiləşdirici söz isə bir neçə həmcins üzvü bir ümumi məfhum altında birləşdirən sözdür (hər şey, heç kim, bunlar, heç nə kimi). Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən əvvəl gəldikdə ondan sonra qoşa nöqtə, sonra gəldikdə isə ondan əvvəl tire qoyulur. Məsələn: "Bağçada alma, armud və heyva yetişmişdi" cümləsində "alma, armud, heyva" həmcins mübtədalardır; "Bağçada hər şey: alma, armud, heyva yetişmişdi" cümləsində isə "hər şey" ümumiləşdirici söz olduğu üçün ondan sonra qoşa nöqtə qoyulur.
Qaydalar
- 1Həmcins üzvlər eyni suala cavab verir, eyni üzvə aiddir və aralarında tabesizlik (bərabərhüquqlu) əlaqəsi olur.
- 2Həmcins üzvlər arasında vergül qoyulur; tək işlənən "və" bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur (alma, armud və heyva).
- 3Bağlayıcı təkrarlandıqda (həm...həm, ya...ya, nə...nə) hər təkrardan əvvəl vergül qoyulur (həm kitab, həm dəftər).
- 4Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən ƏVVƏL gələrsə, ondan sonra qoşa nöqtə (:) qoyulur.
- 5Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən SONRA gələrsə, ondan əvvəl tire (—) qoyulur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin