Xitab, ara sözlər və əlavələr
Cümlə üzvü olmayan xitab və ara sözlər, üzvü dəqiqləşdirən əlavələr və onların durğu işarələri
Xitab cümlədə müraciət olunan şəxsin və ya əşyanın adıdır; o, cümlənin üzvü deyil və heç bir üzvlə qrammatik əlaqəyə girmir. Xitab cümlənin əvvəlində, ortasında və ya sonunda gələ bilər və daim vergüllə ayrılır. Ara sözlər danışanın söylədiyi fikrə münasibətini — əminlik, güman, mənbə, ardıcıllıq və ya hiss bildirir; onlar da cümlə üzvü deyil və vergüllə ayrılır. Ara sözlərin əsas məna növləri bunlardır: əminlik (şübhəsiz, əlbəttə), güman (bəlkə, yəqin, görünür), mənbə (məncə, fikrimcə, deyilənə görə), sıra-ardıcıllıq (əvvəla, nəhayət, deməli) və hiss (təəssüf ki, xoşbəxtlikdən). Əlavə isə cümlənin hər hansı bir üzvünü izah edən, dəqiqləşdirən sözdür və çox vaxt tire, bəzən isə vergüllə ayrılır. Diqqət: xitab və ara söz oxşar cümlə üzvləri ilə qarışdırılmamalıdır, çünki onlara cümlə üzvü kimi sual vermək olmur. Məsələn: "Məncə, bu kitab çox maraqlıdır" cümləsində "məncə" ara sözdür, "Mən bu kitabı oxudum" cümləsində isə "mən" mübtədadır.
Qaydalar
- 1Xitab müraciət olunan şəxs və ya əşyanın adıdır; cümlə üzvü deyil və həmişə vergüllə ayrılır.
- 2Ara söz danışanın fikrə münasibətini bildirir; cümlə üzvü deyil və vergüllə ayrılır.
- 3Ara sözlərin məna növləri: əminlik, güman, mənbə, sıra-ardıcıllıq və hiss bildirənlər.
- 4Əlavə cümlənin bir üzvünü izah edib dəqiqləşdirir və çox vaxt tire (—), bəzən vergüllə ayrılır.
- 5Xitab və ara sözə cümlə üzvü kimi sual vermək olmur; bu, onları mübtəda, xəbər və ya feildən fərqləndirir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin