← Mövzulara
az9-3.4· Fəsil 3: Sadə cümlə· ~13 dəq

Xitab, ara sözlər və əlavələr

Cümlə üzvü olmayan xitab və ara sözlər, üzvü dəqiqləşdirən əlavələr və onların durğu işarələri

Xitab cümlədə müraciət olunan şəxsin və ya əşyanın adıdır; o, cümlənin üzvü deyil və heç bir üzvlə qrammatik əlaqəyə girmir. Xitab cümlənin əvvəlində, ortasında və ya sonunda gələ bilər və daim vergüllə ayrılır. Ara sözlər danışanın söylədiyi fikrə münasibətini — əminlik, güman, mənbə, ardıcıllıq və ya hiss bildirir; onlar da cümlə üzvü deyil və vergüllə ayrılır. Ara sözlərin əsas məna növləri bunlardır: əminlik (şübhəsiz, əlbəttə), güman (bəlkə, yəqin, görünür), mənbə (məncə, fikrimcə, deyilənə görə), sıra-ardıcıllıq (əvvəla, nəhayət, deməli) və hiss (təəssüf ki, xoşbəxtlikdən). Əlavə isə cümlənin hər hansı bir üzvünü izah edən, dəqiqləşdirən sözdür və çox vaxt tire, bəzən isə vergüllə ayrılır. Diqqət: xitab və ara söz oxşar cümlə üzvləri ilə qarışdırılmamalıdır, çünki onlara cümlə üzvü kimi sual vermək olmur. Məsələn: "Məncə, bu kitab çox maraqlıdır" cümləsində "məncə" ara sözdür, "Mən bu kitabı oxudum" cümləsində isə "mən" mübtədadır.

Qaydalar

  1. 1Xitab müraciət olunan şəxs və ya əşyanın adıdır; cümlə üzvü deyil və həmişə vergüllə ayrılır.
  2. 2Ara söz danışanın fikrə münasibətini bildirir; cümlə üzvü deyil və vergüllə ayrılır.
  3. 3Ara sözlərin məna növləri: əminlik, güman, mənbə, sıra-ardıcıllıq və hiss bildirənlər.
  4. 4Əlavə cümlənin bir üzvünü izah edib dəqiqləşdirir və çox vaxt tire (—), bəzən vergüllə ayrılır.
  5. 5Xitab və ara sözə cümlə üzvü kimi sual vermək olmur; bu, onları mübtəda, xəbər və ya feildən fərqləndirir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin