Tabesiz mürəkkəb cümlə

Mürəkkəb cümlə iki və daha çox sadə cümlədən, yəni iki və daha çox qrammatik əsasdan (mübtəda və xəbərdən) ibarət olur. Tabesiz mürəkkəb cümlədə tərkib hissələri bərabərhüquqludur: biri o birinə tabe olmur, biri o birindən asılı deyil. Tərkib hissələri ya yalnız intonasiya ilə, ya da tabesizlik bağlayıcıları (və, həm...həm, amma, lakin, ancaq, ya, ya da, nə...nə, gah...gah) ilə bir-birinə bağlanır. Tərkib hissələri arasında müxtəlif məna əlaqələri olur: zaman-ardıcıllıq, qarşılaşdırma (amma, lakin, ancaq), bölüşdürmə (ya...ya, gah...gah) və səbəb-nəticə. Tabesiz mürəkkəb cümlədə tərkib hissələri arasında əsasən vergül qoyulur, səbəb-nəticə və ya qarşılaşdırma əlaqəsində bəzən tire, sadalamada isə nöqtəli vergül işlənir. Tabesiz mürəkkəb cümləni həmcins üzvlü sadə cümlə ilə qarışdırmamaq lazımdır: mürəkkəb cümlədə iki qrammatik əsas olur, həmcins üzvlü sadə cümlədə isə bir qrammatik əsas olur. Məsələn: "Hava soyudu, yağış başladı" cümləsində iki qrammatik əsas (hava soyudu; yağış başladı) var, ona görə tabesiz mürəkkəb cümlədir; "Uşaqlar oxudu və yazdı" cümləsində isə bir mübtəda (uşaqlar) və həmcins xəbərlər (oxudu, yazdı) olduğu üçün bu, sadə cümlədir.