← Mövzulara
az9-4.2· Fəsil 4: Mürəkkəb cümlə və durğu işarələri· ~15 dəq

Tabeli mürəkkəb cümlə

Baş və budaq cümlə, budaq cümlə növləri, bağlayıcı və bağlayıcı sözlər, vergülün yeri

Tabeli mürəkkəb cümlə baş cümlə və ona tabe olan bir və ya bir neçə budaq cümlədən ibarətdir. Budaq cümlə baş cümləyə tabedir, onun bir üzvünü izah edir və ya əvəz edir; budaq cümləyə verilən sual baş cümlədən verilir. Tərkib hissələri bağlayıcılar (ki, çünki, ona görə ki, əgər...sə, baxmayaraq ki) və bağlayıcı sözlər (kim, nə, hansı, harada, necə, nə qədər) vasitəsilə bağlanır; o...ki, elə...ki, o qədər...ki kimi qarşılıq sözlər də işlənir. Budaq cümlə baş cümlədə əvəz etdiyi üzvə görə adlanır: mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin və zərflik (zaman, yer, səbəb, məqsəd, şərt, güzəşt, kəmiyyət-dərəcə, tərzi-hərəkət) budaq cümlələri. Baş və budaq cümlə arasında vergül qoyulur. Tabeli mürəkkəb cümləni tabesizdən fərqləndirən əsas əlamət budaq cümlənin baş cümləyə tabe olması və ona sual verilə bilməsidir. Məsələn: "Mən bilirəm ki, sən düz deyirsən" cümləsində "Mən bilirəm" baş cümlə, "sən düz deyirsən" isə "nəyi?" sualına cavab verən tamamlıq budaq cümləsidir.

Qaydalar

  1. 1Tabeli mürəkkəb cümlə baş cümlə və ona tabe olan budaq cümlə(lər)dən ibarətdir; budaq cümlə baş cümlənin bir üzvünü izah edir və ya əvəz edir.
  2. 2Tərkib hissələri bağlayıcılar (ki, çünki, əgər...sə, baxmayaraq ki) və bağlayıcı sözlər (kim, nə, harada, necə, nə qədər) vasitəsilə bağlanır.
  3. 3Budaq cümlə baş cümlədə əvəz etdiyi üzvə görə adlanır: mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin və zərflik budaq cümlələri.
  4. 4Budaq cümlənin növünü tapmaq üçün ona baş cümlədən sual vermək lazımdır.
  5. 5Baş cümlə ilə budaq cümlə arasında vergül qoyulur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin