← Mövzulara
az9-4.3· Fəsil 4: Mürəkkəb cümlə və durğu işarələri· ~14 dəq

Vasitəsiz və vasitəli nitq

Başqasının sözünün eynilə (vasitəsiz) və ya məzmunca (vasitəli) verilməsi və durğu işarələri

Vasitəsiz nitq başqasının sözünün heç bir dəyişiklik edilmədən, eynilə verilməsidir. O, iki hissədən ibarət olur: müəllifin sözləri və vasitəsiz nitqin özü. Müəllifin sözləri əvvəldə gələrsə, ondan sonra qoşa nöqtə qoyulur, vasitəsiz nitq isə dırnaq içində yazılır; vasitəsiz nitq əvvəldə gələrsə, dırnaqdan sonra vergül (və ya sual/nida işarəsi) və tire qoyulur, sonra müəllifin sözləri gəlir. Vasitəli nitq isə başqasının fikrinin məzmunca, dəyişdirilərək verilməsidir və "ki" bağlayıcılı tabeli mürəkkəb cümlə şəklində qurulur; burada dırnaq işlənmir. Vasitəsiz nitqi vasitəli nitqə çevirəndə dırnaq götürülür, "ki" bağlayıcısı əlavə olunur, şəxs əvəzlikləri və feil şəkilçiləri dəyişir. Məsələn: "Müəllim dedi: «Sabah imtahan var»" vasitəsiz nitqdir; eyni fikir vasitəli nitqə çevriləndə "Müəllim dedi ki, sabah imtahan var" şəklini alır. Vasitəsiz nitqin daxilindəki sual və ya nida işarəsi həmişə dırnağın içində saxlanılır.

Qaydalar

  1. 1Vasitəsiz nitq başqasının sözünün eynilə verilməsidir; iki hissədən — müəllifin sözləri və vasitəsiz nitqdən ibarətdir.
  2. 2Müəllif sözü ƏVVƏL gələrsə: müəllif sözündən sonra qoşa nöqtə (:), vasitəsiz nitq isə dırnaq içində yazılır.
  3. 3Vasitəsiz nitq ƏVVƏL gələrsə: dırnaqdan sonra vergül (və ya sual/nida işarəsi) və tire (—), sonra müəllif sözü gəlir.
  4. 4Vasitəli nitqdə dırnaq işlənmir; fikir "ki" bağlayıcılı tabeli mürəkkəb cümlə kimi verilir (Müəllim dedi ki, ...).
  5. 5Vasitəsizdən vasitəli nitqə çevirəndə dırnaq götürülür, "ki" əlavə olunur, şəxs əvəzlikləri və feil şəkilçiləri dəyişir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin