← Mövzulara
az9-5.4· Fəsil 5: Fonetika və orfoqrafiya· ~13 dəq

Orfoqrafiya — sözlərin yazılışı

Söz sonunda samitlər, qoşa hərflər, bitişik və ayrı yazılış

Orfoqrafiya sözlərin düzgün yazılışı qaydaları haqqında elmdir. Azərbaycan dilində söz sonunda «b, c, d, g» cingiltili samitləri yazılışda saxlanılır, baxmayaraq ki tələffüzdə kar deyilir: «kitab» yazılır, «kitap» deyilir; «ürək» yazılır, «ürəg» yox. «q, ğ, x» samitləri sözdə öz mövqeyinə uyğun düzgün hərflə yazılır: «ayaq», «bağ», «taxıl». Qoşa samitli sözlər iki eyni samitlə yazılır: «səkkiz», «doqquz», «hədd», «kassa»; bəzi alınma sözlərdə qoşa sait olur: «saat», «müavin», «ailə». Mürəkkəb sözlər bəzən bitişik («günəbaxan»), bəzən defislə («təbii-coğrafi»), bəzən isə ayrı («hər gün») yazılır. «ı» ilə başlayan söz yalnız «ı» hərfi ilə yazılır, çünki dilimizdə söz «ı» ilə başlaya bilər: «ılğım», «ışıq» kimi köhnə yazılışlar isə bu gün «ilğım», «işıq» şəklində «i» ilə yazılır. Məsələn: «kitab», «ürək», «səkkiz», «doqquz», «saat», «günəbaxan» düzgün yazılışlardır, «kitap», «ürəg», «səkiz», «doqqüz» isə orfoqrafik səhvdir.

Qaydalar

  1. 1Söz sonunda «b, c, d, g» cingiltili yazılır, kar tələffüz olunsa da: kitab, ürək (ürəg yox), palıd.
  2. 2«q, ğ, x» öz mövqeyinə uyğun düzgün hərflə yazılır: ayaq, bağ, taxıl.
  3. 3Qoşa samit iki eyni hərflə yazılır: səkkiz, doqquz, hədd, kassa; bəzi alınmalarda qoşa sait olur: saat, müavin, ailə.
  4. 4Mürəkkəb sözlər ya bitişik (günəbaxan), ya defislə (təbii-coğrafi), ya da ayrı (hər gün) yazılır.
  5. 5Söz «i» ilə yazılır, köhnə «ı» ilə başlanğıc qaydası dəyişib: işıq, ilğım (ışıq, ılğım yox).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin