Sözün leksik mənası
Leksik və qrammatik məna, həqiqi və məcazi məna, təkmənalı və çoxmənalı sözlər.
Sözün leksik mənası onun ifadə etdiyi anlayış, yəni lüğəti mənasıdır; qrammatik məna isə şəkilçilərlə və sözlər arasındakı əlaqələrlə yaranır. Sözün ilk yarandığı, əsas mənasına həqiqi məna, başqa bir əşya və ya əlamətə köçürülmüş mənasına isə məcazi məna deyilir. Məsələn: «dəmir qapı» birləşməsində «dəmir» həqiqi, «dəmir iradə» birləşməsində isə məcazi mənadadır. Yalnız bir leksik mənası olan sözlərə təkmənalı sözlər deyilir; çox vaxt terminlər (fonetika, kimya, üçbucaq) təkmənalıdır. Bir neçə əlaqəli mənası olan sözlərə isə çoxmənalı sözlər deyilir: «baş» sözü həm bədən üzvünü, həm rəhbəri, həm də başlanğıcı bildirir. Çoxmənalılıq «dil», «göz», «ayaq», «qol» kimi sözlərdə də özünü göstərir. Sözlərin məcazi mənada işlənməsi metafora və metonimiya kimi yollarla baş verir.
Qaydalar
- 1Leksik məna sözün ifadə etdiyi anlayışdır (lüğəti məna); qrammatik məna şəkilçi və əlaqələrlə yaranır.
- 2Həqiqi məna sözün əsas, ilkin mənasıdır (dəmir qapı); məcazi məna isə başqa anlayışa köçürülmüş mənadır (dəmir iradə, qızıl ürək).
- 3Təkmənalı sözün yalnız bir leksik mənası olur; bir çox termin (fonetika, üçbucaq) təkmənalıdır.
- 4Çoxmənalı sözün bir neçə əlaqəli mənası olur: baş, dil, göz, ayaq, qol.
- 5Məcazi məna metafora və metonimiya kimi yollarla yaranır və çox vaxt obrazlılıq, ekspressivlik bildirir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin