Sinonim, antonim, omonim
Mənaca yaxın, əks və yazılışca eyni sözlər.
Leksikada sözlər arasında məna əlaqəsinə görə üç mühüm qrup ayrılır: sinonimlər, antonimlər və omonimlər. Sinonimlər yazılışı və səslənməsi müxtəlif, lakin mənaca bir-birinə yaxın olan sözlərdir; onlar birlikdə sinonim cərgəsi əmələ gətirir. Məsələn: gözəl — göyçək — qəşəng; böyük — iri — nəhəng; çalışmaq — işləmək sözləri sinonimdir. Antonimlər bir-birinə əks (zidd) mənalı sözlərdir, məsələn: yaxşı — pis, böyük — kiçik, gecə — gündüz, sevinc — kədər, getmək — gəlmək. Omonimlər isə yazılışı və səslənməsi tamamilə eyni, lakin mənaları bir-biri ilə əlaqəsi olmayan, tamam fərqli sözlərdir; məsələn, «üz» sözü həm sifət, həm «üzmək» felinin kökü, həm də un məhsulu mənasında işlənir, «yaz» sözü isə həm fəsil, həm də «yazmaq» felidir. Omonimləri çoxmənalı sözlərdən fərqləndirmək lazımdır: çoxmənalı sözün mənaları arasında əlaqə olur, omonimlərin mənaları arasında isə heç bir əlaqə yoxdur. Bu sözlər nitqi zənginləşdirir və onların düzgün tanınması leksika bölməsinin əsas bacarıqlarındandır.
Qaydalar
- 1Sinonimlər yazılışca müxtəlif, mənaca yaxın sözlərdir və birlikdə sinonim cərgəsi yaradır (gözəl — göyçək — qəşəng).
- 2Antonimlər bir-birinə əks (zidd) mənalı sözlərdir (yaxşı — pis, gecə — gündüz, getmək — gəlmək).
- 3Omonimlər yazılışı və səslənməsi eyni, mənaları tamam fərqli sözlərdir (üz, yaz, sağ).
- 4Omonimlərin mənaları arasında əlaqə yoxdur; çoxmənalı sözün mənaları isə bir-biri ilə bağlıdır.
- 5Sinonim və antonim çox vaxt eyni nitq hissəsinə aid olur; antonimlərdə məna ziddiyyəti əsasdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin