← Mövzulara
az9-6.2· Fəsil 6: Leksika· ~12 dəq

Sinonim, antonim, omonim

Mənaca yaxın, əks və yazılışca eyni sözlər.

Leksikada sözlər arasında məna əlaqəsinə görə üç mühüm qrup ayrılır: sinonimlər, antonimlər və omonimlər. Sinonimlər yazılışı və səslənməsi müxtəlif, lakin mənaca bir-birinə yaxın olan sözlərdir; onlar birlikdə sinonim cərgəsi əmələ gətirir. Məsələn: gözəl — göyçək — qəşəng; böyük — iri — nəhəng; çalışmaq — işləmək sözləri sinonimdir. Antonimlər bir-birinə əks (zidd) mənalı sözlərdir, məsələn: yaxşı — pis, böyük — kiçik, gecə — gündüz, sevinc — kədər, getmək — gəlmək. Omonimlər isə yazılışı və səslənməsi tamamilə eyni, lakin mənaları bir-biri ilə əlaqəsi olmayan, tamam fərqli sözlərdir; məsələn, «üz» sözü həm sifət, həm «üzmək» felinin kökü, həm də un məhsulu mənasında işlənir, «yaz» sözü isə həm fəsil, həm də «yazmaq» felidir. Omonimləri çoxmənalı sözlərdən fərqləndirmək lazımdır: çoxmənalı sözün mənaları arasında əlaqə olur, omonimlərin mənaları arasında isə heç bir əlaqə yoxdur. Bu sözlər nitqi zənginləşdirir və onların düzgün tanınması leksika bölməsinin əsas bacarıqlarındandır.

Qaydalar

  1. 1Sinonimlər yazılışca müxtəlif, mənaca yaxın sözlərdir və birlikdə sinonim cərgəsi yaradır (gözəl — göyçək — qəşəng).
  2. 2Antonimlər bir-birinə əks (zidd) mənalı sözlərdir (yaxşı — pis, gecə — gündüz, getmək — gəlmək).
  3. 3Omonimlər yazılışı və səslənməsi eyni, mənaları tamam fərqli sözlərdir (üz, yaz, sağ).
  4. 4Omonimlərin mənaları arasında əlaqə yoxdur; çoxmənalı sözün mənaları isə bir-biri ilə bağlıdır.
  5. 5Sinonim və antonim çox vaxt eyni nitq hissəsinə aid olur; antonimlərdə məna ziddiyyəti əsasdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin