← Mövzulara
az9-6.3· Fəsil 6: Leksika· ~12 dəq

Frazeoloji birləşmələr

Sabit birləşmələr, atalar sözləri və zərb-məsəllər

Frazeoloji birləşmə (sabit birləşmə) sözlərin məcazi mənada işlənən, bütöv bir məna verən sabit birləşməsidir. Onun ümumi mənası tərkibindəki ayrı-ayrı sözlərin mənasından fərqlənir: «ağzı köpüklənmək» sözlərin həqiqi mənası deyil, «çox hirslənmək» mənasını verir. Frazeoloji birləşmə sabitdir — onun sözlərini dəyişmək, başqa sözlə əvəz etmək və ya yerini dəyişmək olmaz. Sərbəst birləşmədən bununla fərqlənir: «qara daş» sərbəst birləşmədir (sözlər öz həqiqi mənasındadır), «qara gün» isə frazeoloji birləşmədir («çətin, ağır gün» mənasında). Atalar sözləri və zərb-məsəllər də sabit ifadələrdir; onlar xalq müdrikliyini, həyat təcrübəsini qısa və obrazlı şəkildə əks etdirir. Məsələn: «ürəyi düşmək» = qorxmaq, «göz yummaq» = məhəl qoymamaq, «əl-ələ vermək» = birləşmək, «başını qatmaq» = yayındırmaq. Atalar sözünə nümunə: «Damcı-damcı göl olar» — yığılan kiçik şeylərin böyük nəticə verməsi deməkdir.

Qaydalar

  1. 1Frazeoloji birləşmə sözlərin məcazi, bütöv məna verən sabit birləşməsidir; mənası ayrı-ayrı sözlərdən asılı deyil (ağzı köpüklənmək = hirslənmək).
  2. 2Frazeoloji birləşmə sabitdir: sözləri dəyişmək, əvəz etmək və ya yerini dəyişmək olmaz.
  3. 3Sərbəst birləşmədə sözlər həqiqi mənada (qara daş), frazeoloji birləşmədə isə məcazi mənada (qara gün) işlənir.
  4. 4Atalar sözləri və zərb-məsəllər xalq müdrikliyini qısa, obrazlı şəkildə bildirən sabit ifadələrdir.
  5. 5Eyni mənanı verən frazeoloji birləşmələr sinonim ola bilər (qorxmaq: ürəyi düşmək, canı çıxmaq, bağrı yarılmaq).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin