Sözün quruluşca növləri
Sadə, düzəltmə və mürəkkəb sözlər
Quruluşuna görə sözlər üç növə bölünür: sadə, düzəltmə və mürəkkəb. Sadə söz yalnız kökdən ibarətdir, onda sözdüzəldici (leksik) şəkilçi olmur: ev, su, gəl, kitab, dəniz. Diqqət: söz qrammatik şəkilçi (məsələn, cəm şəkilçisi -lar, -lər və ya hal şəkilçisi) qəbul etsə də, yenə sadə qalır, çünki qrammatik şəkilçi yeni söz yaratmır; məsələn, «evlər» sözü sadədir. Düzəltmə söz kök və sözdüzəldici (leksik) şəkilçidən ibarətdir, yəni şəkilçi yeni söz yaradır: iş+çi = işçi, göz+lük = gözlük, duz+lu = duzlu, uşaq+lıq = uşaqlıq. Mürəkkəb söz isə iki (və ya daha çox) müstəqil kökdən ibarət olur və bitişik, defislə və ya ayrı yazıla bilər: günəbaxan, dəvəquşu, otbiçən, ağacdələn, boşboğaz. Məsələn: «su» sadə, «duzlu» düzəltmə, «günəbaxan» isə mürəkkəb sözdür.
Qaydalar
- 1Sadə söz yalnız kökdən ibarətdir, sözdüzəldici (leksik) şəkilçisi yoxdur: ev, su, gəl, kitab, dəniz.
- 2Qrammatik şəkilçi (cəm, hal və s.) sözü düzəltmə etmir; «evlər», «kitabı» yenə sadə sözdür.
- 3Düzəltmə söz kök + sözdüzəldici (leksik) şəkilçidən ibarətdir: işçi, gözlük, duzlu, uşaqlıq.
- 4Mürəkkəb söz iki və ya daha çox müstəqil kökdən yaranır: günəbaxan, dəvəquşu, otbiçən, ağacdələn.
- 5Mürəkkəb söz bitişik (gülaçar), defislə (al-əlvan) və ya ayrı (beş illik) yazıla bilər.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin