Söz yaradıcılığı
Morfoloji və sintaktik üsulla yeni sözlərin yaranması
Dildə yeni sözlər müxtəlif üsullarla yaranır; buna söz yaradıcılığı deyilir. Morfoloji üsulda sözə sözdüzəldici (leksik) şəkilçi artırılır və yeni söz düzəlir: iş→işçi, göz→gözlük, dost→dostluq. Bu üsul dilimizdə ən məhsuldar, ən çox işlənən üsuldur. Sintaktik üsulda iki müstəqil sözün birləşməsindən mürəkkəb söz yaranır: gün+əbaxan→günəbaxan, ot+biçən→otbiçən, ət+yeyən→ətyeyən. Leksik-semantik üsulda isə mövcud söz yeni məna qazanır, məcazlaşır. Düzəltmə sözdə bir kök və ən azı bir sözdüzəldici şəkilçi olur; mürəkkəb sözdə isə iki kök birləşir. Söz yaradıcılığı sayəsində dildə yeni sözlər — neologizmlər meydana çıxır. Məsələn: «üzümçü» sözü «üzüm» kökünə «-çü» şəkilçisi artırılaraq morfoloji üsulla, «günəbaxan» sözü isə «gün» və «baxan» sözlərinin birləşməsindən sintaktik üsulla yaranıb.
Qaydalar
- 1Söz yaradıcılığının əsas iki üsulu var: morfoloji (şəkilçi ilə) və sintaktik (sözlərin birləşməsi ilə).
- 2Morfoloji üsulda kökə sözdüzəldici (leksik) şəkilçi artırılır: iş→işçi, göz→gözlük, dost→dostluq.
- 3Sintaktik üsulda iki müstəqil sözün birləşməsindən mürəkkəb söz yaranır: günəbaxan, otbiçən, dəmiryol.
- 4Düzəltmə sözdə bir kök + sözdüzəldici şəkilçi olur; mürəkkəb sözdə iki kök birləşir.
- 5Morfoloji üsul dilimizdə ən məhsuldar üsuldur; məhsuldar şəkilçilərə -çı/-çi, -lıq/-lik, -lı/-li misal göstərmək olar.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin