İsim
İsmin tərifi və sualları, ümumi və xüsusi isimlər, kəmiyyət, mənsubiyyət və ismin halları.
İsim əşyanın adını bildirən və KİM? NƏ? HARA? suallarından birinə cavab verən əsas nitq hissəsidir. İsimlər mənaca iki yerə bölünür: ümumi isimlər eyni növ əşyaların ortaq adını bildirir (şəhər, çay, uşaq), xüsusi isimlər isə tək bir obyektin adını bildirir və böyük hərflə yazılır (Bakı, Kür, Nizami). İsmin kəmiyyət kateqoriyası tək və cəm olur; cəm -lar/-lər şəkilçisi ilə düzəlir (kitab — kitablar). Mənsubiyyət şəkilçiləri əşyanın kimə aid olduğunu bildirir və «kimin?» sualına cavab verir (kitabım, kitabın, kitabı, kitabımız). İsmin altı halı var: adlıq (kim? nə?), yiyəlik (kimin? nəyin? -ın/-in), yönlük (kimə? nəyə? -a/-ə), təsirlik (kimi? nəyi? -ı/-i), yerlik (kimdə? harada? -da/-də) və çıxışlıq (kimdən? haradan? -dan/-dən). İsim cümlədə mübtəda, tamamlıq, zərflik və xəbər vəzifəsində işlənə bilər. Məsələn: «Şagird məktəbdən evə qayıtdı» cümləsində «şagird» adlıqda (mübtəda), «məktəbdən» çıxışlıqda, «evə» yönlük haldadır.
Qaydalar
- 1İsim əşyanın adını bildirir və KİM? NƏ? HARA? suallarına cavab verir.
- 2Ümumi isim eyni növ əşyaların ortaq adıdır (şəhər, çay), xüsusi isim tək obyektin adıdır və böyük hərflə yazılır (Bakı, Kür, Nizami).
- 3İsmin kəmiyyəti tək və cəm olur; cəm -lar/-lər şəkilçisi ilə düzəlir (kitablar). Mənsubiyyət şəkilçiləri «kimin?» aidliyini bildirir (kitabım, kitabın).
- 4İsmin altı halı var: adlıq (kim? nə?), yiyəlik (-ın/-in, kimin? nəyin?), yönlük (-a/-ə, kimə? nəyə?), təsirlik (-ı/-i, kimi? nəyi?), yerlik (-da/-də, kimdə? harada?), çıxışlıq (-dan/-dən, kimdən? haradan?).
- 5İsim cümlədə mübtəda, tamamlıq, zərflik və ya xəbər ola bilər.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin