← Mövzulara
g9f-1.1· Fəsil 1: Müxtəlif mühitlərdə elektrik cərəyanı· ~12 dəq

Metallarda elektrik cərəyanı

Sərbəst elektronlar və müqavimətin temperaturdan asılılığı

Klassik elektron nəzəriyyəsinə görə metalda elektrik cərəyanını sərbəst elektronlar daşıyır. Metal kristal qəfəsində valent elektronlar atomlardan ayrılaraq sərbəst hərəkət edir və elektrik sahəsi tətbiq edildikdə nizamlı sürüşmə hərəkəti edərək cərəyan yaradır. Metalın müqaviməti temperaturdan asılıdır: temperatur artdıqca qəfəs ionlarının istilik rəqsləri güclənir, elektronlarla toqquşmalar artır və müqavimət böyüyür. Bu asılılıq R = R₀(1 + αt) düsturu ilə ifadə olunur; burada R₀ — 0°C-də müqavimət, α — müqavimətin temperatur əmsalı, t — Selsi temperaturudur. Məsələn: R₀ = 10 Ω, α = 0,004 1/°C, t = 50°C olduqda R = 10·(1 + 0,004·50) = 10·1,2 = 12 Ω alınır. Deməli, temperatur artdıqca metalın müqaviməti artır.

Qaydalar

  1. 1Metalda cərəyanı sərbəst elektronlar daşıyır (klassik elektron nəzəriyyəsi).
  2. 2Müqavimətin temperaturdan asılılığı: R = R₀(1 + αt).
  3. 3R₀ — 0°C-də müqavimət, α — temperatur əmsalı (1/°C), t — Selsi temperaturu.
  4. 4Temperatur artdıqca metalın müqaviməti artır (α > 0).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin