Dövrə hissəsi və tam dövrə üçün Om qanunu
I = U/R, EHQ, daxili müqavimət və I = ε/(R+r)
Dövrənin homogen hissəsi üçün Om qanununa görə cərəyan şiddəti naqilin uclarındakı gərginliklə düz, müqaviməti ilə tərs mütənasibdir: I = U/R, burada U — V, R — Om ilə ölçülür. Lakin real dövrədə cərəyan mənbəyinin daxilində də müqavimət (daxili müqavimət r) vardır və mənbə elektrik hərəkət qüvvəsi (EHQ, ε) ilə xarakterizə olunur. Tam (qapalı) dövrə üçün Om qanunu I = ε/(R+r) şəklindədir: cərəyan EHQ-yə düz, xarici və daxili müqavimətlərin cəminə tərs mütənasibdir. Xarici dövrədəki gərginlik (qısqaclardakı gərginlik) U = I·R = ε − I·r olur; deməli, cərəyan artdıqca mənbənin qısqaclarındakı gərginlik EHQ-dən kiçik olur. Naqillərin ardıcıl birləşməsində ümumi müqavimət toplanır (R = R₁ + R₂), paralel birləşmədə isə tərslər toplanır. Məsələn: ε = 12 V, R = 5 Om, r = 1 Om olduqda I = 12/(5+1) = 12/6 = 2 A, qısqaclardakı gərginlik isə U = I·R = 2·5 = 10 V olur.
Qaydalar
- 1Dövrə hissəsi üçün Om qanunu: I = U/R (U — V, R — Om, I — A).
- 2Tam dövrə üçün Om qanunu: I = ε/(R+r); ε — EHQ, r — daxili müqavimət.
- 3Qısqaclardakı gərginlik: U = I·R = ε − I·r (həmişə EHQ-dən kiçik və ya bərabər).
- 4Ardıcıl birləşmədə R = R₁ + R₂; paralel birləşmədə 1/R = 1/R₁ + 1/R₂.
- 5Qısaqapanmada (R = 0) cərəyan maksimumdur: I = ε/r.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin