Cərəyanın işi, gücü və Coul-Lens qanunu
A = U·I·t, P = U·I və Q = I²·R·t
Elektrik cərəyanı dövrədən keçərkən iş görür: yükləri köçürən elektrik sahəsinin gördüyü iş A = U·q = U·I·t düsturu ilə tapılır, vahidi coul (C). Vahid zamanda görülən iş cərəyanın gücüdür: P = A/t = U·I; gücün vahidi vatt (Vt). Om qanununu nəzərə alaraq bu ifadələri P = I²·R = U²/R şəklində də yazmaq olar. Cərəyan keçiricidən keçəndə elektronlar qəfəs ionları ilə toqquşur və naqil qızır — ayrılan istilik miqdarı Coul-Lens qanunu ilə hesablanır: Q = I²·R·t. Bu qanun elektrik qızdırıcılarının, közərmə lampalarının və əriyən qoruyucuların işini izah edir. Məsələn: U = 220 V gərginlikdə I = 2 A cərəyan keçən qızdırıcının gücü P = U·I = 220·2 = 440 Vt, t = 60 s ərzində gördüyü iş isə A = P·t = 440·60 = 26400 C olur. Müqaviməti R = 110 Om olan naqildə bu müddətdə ayrılan istilik Q = I²·R·t = 2²·110·60 = 26400 C-dur.
Qaydalar
- 1Cərəyanın işi: A = U·I·t (vahidi — coul, C).
- 2Cərəyanın gücü: P = U·I = I²·R = U²/R (vahidi — vatt, Vt).
- 3Coul-Lens qanunu: Q = I²·R·t (naqildə ayrılan istilik miqdarı).
- 4Sırf qızdırma halında bütün iş istiliyə çevrilir: A = Q.
- 5Güc gərginliklə cərəyanın hasilinə bərabərdir; iş güclə vaxtın hasilidir: A = P·t.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin