Radioaktivlik və radioaktiv çevrilmələr
α, β, γ şüalanma və yarımparçalanma qanunu
Radioaktivlik bəzi nüvələrin öz-özünə şüalanaraq başqa nüvələrə çevrilməsidir; bu hadisəni ilk dəfə Bekkerel aşkar etmişdir. α-şüalanmada nüvə bir helium nüvəsi (⁴₂He) buraxır, ona görə A 4 vahid, Z isə 2 vahid azalır. β-şüalanmada nüvədən elektron çıxır: A dəyişmir, Z bir vahid artır. γ-şüalanma isə fotonların (yüksək enerjili elektromaqnit şüanın) buraxılmasıdır və burada nə A, nə də Z dəyişir. Parçalanmamış nüvələrin sayı yarımparçalanma qanunu ilə azalır: N = N₀·2⁻ᵗ/ᵀ = N₀ / 2^(t/T), burada T yarımparçalanma periodudur; t/T tam ədəd olduqda hesablama asanlaşır. Eyni qayda maddənin kütləsinə də aiddir (kütlə nüvələrin sayı ilə mütənasibdir). Məsələn: başlanğıc kütlə m₀ = 80 q, t = 3T keçdikdə m = m₀ / 2^(t/T) = 80 / 2³ = 80 / 8 = 10 q qalır. α-parçalanmada ²³⁸U üçün A = 238 − 4 = 234, Z = 92 − 2 = 90 alınır.
Qaydalar
- 1α-şüalanma (⁴₂He): A → A−4, Z → Z−2.
- 2β-şüalanma (elektron): A dəyişmir, Z → Z+1; γ-şüalanma: A və Z dəyişmir.
- 3Yarımparçalanma qanunu: N = N₀ / 2^(t/T), T — yarımparçalanma periodu.
- 4Yerdəyişmə qaydası: nüvə çevrilməsində A və Z saxlanır (tarazlanır).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin